ZIYA PAŞA (1825 - 1880)
Tanzirnat I. Dönem sanatçılarından olan
Ziya Paşa, eskiyeni ikilernİ içinde kalmış ve
bu yüzden ikilem şairi olarak anılmıştır.
Lj Divan şairi Bağdatlı Ruhi'ye nazire olarak
yazdığı terkibibent ve terciibentleriyle ünlen-
miştjr.
'Bed-aşla necâbet mi verir hiç üniforma
Zer-dûz palan vursan da eşek yine eşektir"
-Nüsh İle uslanmayanı etmeli tekdir
Tekdir ile uslanmayanm hakkı kötektir"
-Ayinesi İştir kişinin lafa bakılmaz
Şahsın görünür rütbe-i akh eserinde •
gibi Özdeyiş niteliği kazanmış çok sayıda beyti vardır.
Hece ölçüsü ile şiirler yazmış da şiirlerinin büyük çoğun-
luğımu aruzla kaleme alrmşür.
Hürriyet gazetesinde yazdığı Şiir ve İnşa adlı makalesinde, •
van şiirini oleşürnüş; halk şiirini asıl Türk şiiri olarak kabul et-
miştir. Bir süre sonra, Harâbât adlı üç ciltlik divan şiiri antolo-
fişinin Ön sözünde görüşlerinin tam tersini savunmuş; divan
şiirini savunup halk şiirini alaya almıştır. Bu çelişkiden dolayı
Namık Kemal taralından Tahrib-i Harâbât ve Takip adlı eser-
lerde sert bir şekilde eleştirilmiştir.
Zafemâ,me adlı eserinde, Girit isyanını bastırmakta zorluk çe-
ken Sadrazam Ali Paşa'yı över gibi yaparak hicvetmiştir.
Sadrazam Âli Paşa'yı eleştirdiği Rüya, Ahmet Hamdi Tanpı-
nar'a göre yeni neşrin şaheserlerindendir. Gerçek anlamda
bir mülakat olmayan ancak mülakat tekniğinin kullanıldığı eşer,
yazarın gördüğü bir rüya biçiminde kurgulanmıştır.
Çocukluk anılarım anlattığı Defter-iÂmâl adlı eserini J J. Rous-
şeau•nun İtiraflar adil eserinden esinlenerek yazmıştır.
ESERLERİ
Şiir: Eş 'ar-' Ziya
Antoloji: Harâbât
Hiciv: Zafernâme
Anı: Defter-i Âmâl
Mülakat (Kurgusal): Rüya
Makale: Şiir ve İnşa
Çeviri: Engizisyon Tarihi, Endülüs Tarihi, Emile
AHMET MİTHAT EFENDİ (1844 - 1912)
Tanzimat I. Dönem sanatçılarından olan
Ahmet Mithat Efendi, çok sayıda kitap yaz-
dığı için yazı makinesi olarak bilinir.
Amacı halkı eğitmek olan yazar; roman, hikâ-
ye, gezi yazısı, matematik, fizik, hukuk gibi
hemen her türde eser vermiştir,
Döneminde halka okuma zevkini aşılayan sanatçı, halk İçin
roman çığırını açmıştır.
Hâce-i Ewel (ilk öğretrnen) olarak anılmış, "Sanat topüm kindir.”
anlayışını benirnşemiştir,
Hikâye ve romanlarında meddah tekniğinden yararlanmış,
romanın akışını kesip okuyucuya bilgi vermiş, okuyucuyla
âdeta sohbet etmiştir, Bu da roman ve hikâyelerinin teknik
açıdan kusurlu olmasına neden olmuştur.
Romantizm akımından etkilenmiş, roman kahramanları ara-
sında taraf tutmuştur.
Türk edebiyatında ilk hikâye örnekleri olan Letâff-i Rivâyât'ı,
ilk polisiye roman olan Esrâr-l Cinâyât'l yazmıştır,
En ünlü romanı Felatun Bey İle Râkım Efendi'dir. Romanda,
Batı kültürüne özenen, züppe, mirasyedi Felatun Bey İle ken-
di kültürüne, geleneklerine bağlı Râkım Efendi arasındaki Olay-
tar, Doğu.Bat1 çatışması İçinde verilmiştir.
Dekadanlar adlı makalesinde Servetifünunculan, dili ağırlaş-
tırdıklan gerekçesiyle eleştirmiştir.
Tercümân-ı Hakikât, Devir, Bedir gibi gazeteleri çıkarmıştır.
ESERLERİ
Roman: Felatun Bey ile Râkım Efendi, Hasan Mellah, Hüseyin
Fellah, Henüz On Yedi Yaşında, Dünyaya İkinci Geliş, Jön Türk,
Dürdane Hamm, Yeniçeriler, Paris'te Bir Türk, Müşahedat,
Yeryüzünde Bir Melek, Esrar-' Cinâvât.. ,
Hikâye: Letâİf-i Rivâyât, Kıssadan Hisse
Gezi Yazısı: Avrupa 'da Bir Cevelan, Sayyadano Bir Cevelan
Anı: Menfa
Tiyatro: Eyvah, Çengi, Çerkeş Özdenleri, Açıkbaş, Ahz-l Sar
107
