z
DİVAN şiiRi 2
• İran edebiyatından alınmıştır.
• Her beytinin kendi arasında uyaklı olması yazma kolaylığı sağlar: aa bb ccdd ee
• Divan edebiyatının en uzun nazım şeklidir. Beyit sayısı sınırsızdır, 25.000'e kadar çıkan
mesneviler vardır.
Halk hikâyeleri, felsefi konular, aşk hikâyeleri, savaşlar, dinî ve konuların işlendiği
mesnevi, romanın ve öykünün işlevini görmüştür.
• Beyitler arasında anlamca bağlılık vardır.
• Mesnevi şu bölümlerden oluşur:
Dibace: Mesnevinin ön sözüdür, manzum veya mensur olabilir.
Tevhit: Allah'ın birliği ve bütünlüğü anlatılır.
Münacat: Allah'a yalvarış ve yakarışlarda bulunulur.
Naat: Hz. Muhammed (SAV) övülür.
Miraciye: Miraç olayı anlatılır.
Medhiçiharyârigüzîn: Dört halife ve devrin büyükleri övülebilir.
Medhiye: Mesnevinin sunulacağı kişiye övgüler yapılır.
Sebebitelif: Mesnevinin yazılış nedeni belirtilir.
Ağâzıdâstan: Mesnevinin asıl konusunun bulunduğu bölümdür.
Hatime: Mesnevinin bittiğini belirten son sözdür.
• Divan şiirinde beş mesneviden oluşan eserler grubuna hamse denir.
• Ali Şir Nevai (ilk hamse sahibi) Mevlana, Fuzuli, Şeyhi, Taşlıcalı Yahya, Nabi ve Şeyh-
Galip önemli hamse şairlerimizdir.
• Mesnevide işlenen konular şunlardır:
Aşk: Leyla ve Mecnun, Hüsrev ve Şirin, Yusuf ve Züleyha
Din ve Tasavvuf: Mesnevi (Mevlana) Mevlit ( Vesiletü'n Necat - Süleyman Çelebi)
Öğretici: Kutadgu Bilig (Türkçe ilk mesnevi) Hayriyye (Nabi)
Evlenme, Sünnet Töreni: Surname (Vehbi)
Destan: Şehnâme (Firdevsi)
Eleştiri: Harnâme (Şeyhi)
DÖRTLÜKLERLE YAZILAN NAZIM BİÇİMLERİ
• Iran edebiyatından alınmış nazım biçimidir.
• Tek dörtlükten oluşur. Kafiye şeması şöyledir. aaxa
• Kendine özgü aruz ölçüleriyle yazılır.
• Felsefi, tasavvufi, aşk gibi konuları özlü bir biçimde işleyen nazım biçimidir.
• Halk şiirindeki maniye benzer.
Bu şiirlerde, az sözle çok şey söylemek esastır.
• Rubailer genellikle mahlassız şiirlerdir.
• Divanlarının sonunda rubaiyat başlığı altında sıralanırlar.
• Bu nazım biçiminin en önemli şairi Ömer Hayyam; Mevlana, Azmizade Haleti, Nabi,
Nedim, Yahya Kemal Beyatlı ve Arif Nihat Asya önemli rubai şairleridir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
47
