9, yüzyılda sistemleşme dönemine giren
tasavvufta iki ayn tutum ortaya çıkar. İlk
tutum Eski Yunan, Yahudi, Hristiyan, Hint
ve Iran gelenek ve inançlarından beslene-
rek varlığın birliği (vahdet-i vücud) öğreti-
sine dayalı felsefi bir sisteme dönüşür. Bu
yaklaşım İslam bilginlerinin şiddetli eleşti-
risine uğrar. Bazı mutasavvıflar zındıkllkla
suçlanarak sürülür, hapsedilir, öldürülür
(Sühreverdi, Hallac-l Mansur gibi),
İkinci tutum, bu ilk tutumun akıl
ve düşünceye önem verir. Vahdet-i vücud
(varlığın birliği) anlayışının karşısına vah-
det-i şuhud (gğrülgnlgrjn_ğifliğj) öğretisini
çıkarır.
» Tasawuf 12. yüzyılın ikinci yansından baş-
layarak kurumlaşma ve örgütlenme süre-
cine girer. Tasavvufun pratik kural ve yön-
ternlerini kendi anlayışları doğrultusunda
yeniden belirleyen mutasavvıflar genellikle
kendi adlarıyla anılan tarikatlar kurarlar.
Kültürümüzde Etkin Olan
Tasavvufi Yorumlar Nelerdir?
Yesevilik
Kurucusu Hoca Ahrnet Yesevi'dir.
Pir-i Türkistan lakabıyla da anılır.
Geniş bir coğrafyada etkiü olan Yese-
vilik İlk Türk tasavvuf düşüncesith.
Hem Türk tasavvuf düşüncesinin ana
olmuş hem de sonraki tasav-
vufi duşumlMı etkilemiştir.
Ahmet Yesevi Kur'an ve sünneti re-
ferans almıştır. Sade bir dille kaleme
aldığı Divan-' Hikmet adlı eserinde
Yesevilik düşüncesinin temel felsefe-
sini özlü ve hikmetli sözlerle bir araya
getirmiştir.
İnşan sevgisi üzerine şekillenen Yese-
vilİk de erdeme aşk ve sevgiyle
bilir. Bu da;
benlikten
kanaatkar olrnak
ümitsizliğe kapılmamak
» yalan söylememek
İnsanları kırmamak
yoksul ve gariplere yardım etmekle
mümkündür.
Kadirilik
12. yüzyılda görülen tasawufi yorum-
Kurucusu son derece etkili ve akıcı bir
konuşma tarzına sahip olduğu söyle-
nen Abdülkadir Geylani'dir ,
Geniş bir coğrafyada etkili olmuştur.
Kur'an ve sünnete uymayı esas alır.
Dinin emir ve yasaklarına uymanın
önemi üzerinde durur.
Bunun için inşan;
günahlarından tövbe ederek Hakk'a
ibadete yönelmeli
her işinde samimi olmalı
Allah'ın isimleri zikredilmeli
Hz. Peygamber'e salavat getirilmeli
nefisler kötülüklerden anndınlmalı, gü-
zel huylar edinilmelidir.
Kadirlikte en önemli Şey fakir ve düş-
künlerin hizmetine koşmak, onların
ihtiyaçlarını karşılaşmaya çalışmaktır.
İşte bu nedenle cömert olmalı, bol sa-
daka verilmelidir.
