YERŞEKİLLERİ
Göller, oluşumlarına göre Şu şekilde sınıflandırılır:
1. Tektonik Göller
Faylarıma sonucunda. yerkabuğunun çökmesiyle oluşan çanakların sular-
la dolması sonucunda Oluşan göllerdir.
Van, Çıldır, Hazar, Tuz, Akşehir, Eber, Burdur, İznik, Sapanca, Ulubat,
Kuş, Acıgöl, Karamık, Aktaş, Nazik Türkiye'deki başlıca tektonik göllerdir.
2. Volkanik Göller
Volkanizma sonucunda oluşan çukurların sularla dolmasıyla Oluşur.
Volkan bacasının tıkanması sonucunda kraterin sularla dolmasıyla Oluşan
göllere krater gölü, kalderalann Sularla dolmasıyla kaldera gölü ve volka-
nik patlama çukurlarının sularla dolmasıyla maar gölleri oluşur.
Nemrut Gölü (kaidem), Isparta'da Gölcük Gölü (krater), Konya'da ACI Göl
ve Meke Tuzlası (maar) Türkiye'deki başlıca volkanik göllerdir.
3, Buzuı Gölleri
Buzul kütlelerinin hareketiyle oluşturdukları Çukurların (şirk), buzulların
erimesi sonucunda sularla dolmasıyla oluşan göllerdir. Bunlara sirk gölü
de denir. Oldukça küçük göllerdir.
Türkiye'de Uludağ, Kaçkar, Mescit ve İkiyaka dağlarında sirk gölleri yer alır.
4. Karstik Göller
Karstik sahalarda oluşan çukurların tabanlarında, düdenlerin tıkanmasıyla
oluşan göllerdir. Genel olarak polyelerin tabanlarında ve bazı obrukların
sularla dolmasıyla oluşur.
Göller yöresinde Salda ve Suğla, Batı Toroslarda Kestel, Elmalı ve Avlan,
Obruk platosunda Obruk Gölü karstik göllere Örnek verilebilir.
Karstik alanlarda fay hatları boyunca yerkabuğunun çökmesi sonucunda
Oluşan Çukurlar kireçtaşlarının çözünmesiyle genişler. Bu çukurların sularla
dolmasıyla oluşan karstik • tektonik göller de vardır. Bu göllere örnek
olarak, Eğirdir, Kovada ve Beyşehir gölleri verilebilir.
5. set Gölleri
Koy, körfez ve akarsuların önünün doğal bir engelle kapanması ve ardında
Sü birikmesi sonucunda oluşan göllerdir,
— Kıyı Set Gölleri (Lagün): Kıyılarda koy ve körfezlerin Önünün, dalga ve
akıntıların taşıdığı malzemelerin oluşturduğu kıyı Okuyla, kapanması sonu-
cunda oluşan göllerdir.
İstanbul'da Küçükçekmece ve Büyükçekmece ve Durusu gölleri İle
Çukurova'da Karataş Gölü, kıyı set göllerine Örnek gösterilebilir.
1-2 Konu Anlatımlı f Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de aşağıdakilerden hangisine
bağlı göl çanaklarınm oluşması bekle-
A) Aktif volkanizmaya
B) Dalga biriktirmesine
C) Heyelankra
D) Ahrsu biriktirmesine
E) Karstk aşındırmaya
ÇÖZÜM:
Türkiye'de aktif volkanik faaliyetler görül-
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki göllerden hangisi fazla sula-
mu bir göl ayağı İle denizlere ulaştırır?
A) Burdur GÖL
B) varı Gölü
C) Tuz Gölü
D) Sapanca Gölü
E) Acıgöl
Sapanca Gölü'nün göl ayağı bulunur.
YANIT: D
TÜRKİYE'NİN YERŞEİÖLLEM
— Heyelan Set Gölleri: Vadi yamaçlarında heyelanla kopan kütlenin, akar-
suyun önünü kapatması ve bu kütlenin ardında suların birikmesiyle oluşan
Tortum (Erzurum), Sülüklü (Adapazarı) (Resim—4), Zinav (Fatsa-Reşadİye
arası), Yedigöller, Abant (Bolu), Sera (Trabzon) ve İskilip (Çorum) heye-
lan set gölleridir.
Realm•d: Heyelan sonucu Oluşan Adapazarı'ndaki Sülüklü Gölü
— Alüvyal Set Gölü: Gerek alüvyal ovalarda akarsuların getirdiği malze-
meletin birikmesiyle, gerekse ana vadiye açılan bir derenin getirdiği alüv-
yordamı veya sel sularının Oluşturduğu birkintİ yelpazesinin vadinin Önünü
kapatması sonucunda oluşan göllerdir.
Köyce* (Mu*), Çamlçl (Bafa) (Aydın) , Eymlrve Mogan (Ankara) ve Uzun-
göl (Trabzon) alüvyal şet gölleridir.
Sapanca ve Manisa'daki Marmara gölleri de tektonik çanakların önlerinin
alüvyonlarla kapanması sonucunda oluşmuştur.
— Volkanik Sat Gölleri: Volkanlardan çıkan malzemelerin bir akarsuyun
önünü kapatrnasryla oluşan göüerdir.
Van Gölü tektonik bir göl olmakla birlikte, Nemrut volkanından çıkan
lavlarm bu gölün gideğeninin önünü kapatmasıyla göl alanı genişlemiştir.
Doğu Anadolu'da, Nazik, Erçek, Haçlı ve Balık gölleri de volkanik set göl.
— Buzul (Moren) Set Gölleri: Buzulların Sürüklediği malzemelerin ardında,
erimesiyle Oluşan göllerdir. Türkiyeöe bu tür göller görülmez
6. Baraj Gölleri:
İnsanların bir akarsuyun önünü setle kapatması sonucunda oluşan
göllerdir. Yapay şet gölü adl da verilir.
İçme ve kullanma suyu htiyacıru karşılamak,
— tanında sulama suyu ihtiyacını "ermek,
— elektrik etmek
— Su taşkınlarmı Önlemek
anaayla yapılır.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi oluşum yö-
nüyle diğerlerinden farklıdır?
A) Akşehir
C) Ulubat
E) Tuz
ÇöZüM:
B) İznik
D) Çamiçi
Akşehir, İznik, Ulubat ve Tuz göllerinin
oluşumunda tektonik olaylar etkilidir.
Çamiçi Gölü İse Büyük Menderes Neh-
ri'n/n getirdiği alüvyonları deniz İçinde
biriktirirken bir koyun önünü kapatması
sonucu Oluşan alüvyon şet gölüdür.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerin hangisinde bir göl, bu
gölün oluşum nedeni İle birlikte veril-
memiştlr?
A) Büyük Çekmece Kıyı şet
B) Tortum —ş Heyelan set
C) Tuz Gölü Tektonik
D) Nemrut Moren şet
E) Çamİçİ —ş Alüvyal şet
Türkiye'de moren set gölleri bulunmaz.
Nemrut bir kaldara gölüdür.
YANIT: D
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
