Örnek Soruyu Değiştir

YERŞEÇ(TLLERT a. Yağmur Sularıyla Beslenen Akarsular Yağışların yıl boyunca genel olarak yağmur şeklinde düştüğü kesimlerdeki akarsuların rejim tipidir. Akarsu rejimi yağış rejimine paralellik gösterir. Örneğin Akdeniz Bölgesi'nde yağmur suyuyla beslenen akarsuların kışın akımı artarken, yazın azalma görülür (Grafik-2). (m'/sn) 100 30 10 OŞMNMHTAEEKA Graflk.2: Yağmur sularıyla botlcncn Akdeniz Bölgesi'ndeki Dalaman Çap aylık ortalama akımı b. Kar ve Buz Sularıyla Beslenen Akarsular Yağışın büyük bir kısmının kar şeklinde düştüğü yüksek dağlık sahalardan kaynağını alan akarsularda görülen rejim tipidir. Bu rejimde kışın yağışın erimelerine bağlı olarak artış meydana gelir (Grafik-3). Doğu Anadolu'da Fırat'ın kollan olan Karasu ve Murat nehirleri İle Doğu Karadeniz'deki akarsular bu rejim tipine Örnek verilebilir. (m'/sn) 150 0 Ş MNMHTA E EK A Grafik•3: Kar ve buz sularıyla beslenen Aras Nehri'nin c. Kaynak Sularıyla Beslenen Akarsular Özellikle Toros Dağları'ndan kaynağını alan bazı akarsular, Önemli Ölçüde karstik kaynaklarla beslenir. Bu tür akarsuların akımında önemli değişimler görülmez. Manavgat ve Köprü çaylarının beslenmesinde kaynaklarm Önemli bir payı vardır. d. Gölden Çıkan Akarsular Gölden çıkan akarsuların da akımında Önemli değişimler görülmez Beyşehir Gölü'nden Çarşamba Suyu, Eğirdir Gölü'nden Kovada Çayı çıkar. ÖRNEK SORU: Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre- 'erin hangisinde akarsu debi artışında kar erimelerinin payı daha azdır? A)' Bill C)lll D) w ÇÖZÜM: III. yörede. kar yağyşl kar örtüşünü' yer- de kam Süresi daha azdır. YANIT: C ÖRNEK SORU: Aşağıdaki akarsulardan hangisi kapalı havza içinde bulunur? A) Seyhan B) Yeşilırmak C) Çoruh TÜRKİYE'NİN YERŞEKİLLERİ Akarsularm beslenmesinde. sığ göl veya bataklıklardan çıkan suların da etkisi vardır. Örneğin Fıratın kolu olan Karasu, Erzurum Ovası'ndaki bataklıklardan; Murat ise Muş Ovasmdaki bataklıklardan kaynağım alır. e. Karma Rejimli Akarsular Tûrkiydde Fırat, Kızdırmak, Yeşilırmak ve Sakarya nehirlerinin kollan farklı İdim bölgelerinden geçtikleri içki beslenmeleri farklıdır. Bu nedenle bu nehirlerin aşağı mecralarındaki rejimleri İle İklim arasında doğrudan bir iliş- ki bulunmarnaktadw (Grafik-4). 50 OŞMNMHTAEEKA Grafik-4.• Karma rejimli akarsulardan Kızdırmak Nehri'nin aylara göre ortalama akım grafiği Türkiye'de Göller Ve Oluşumları Kara üzerhdeki çukurların sularla dolması sonucunda oluşan ve denizlerle doğal bir bağlantısı olmayan durgun şu birikintileridir. Göllerin Oluşumu Göl sulanm kaynağını yer altı sulan, akarsular, yağış sulan İle eriyen kar ve buzul sulan oluşturur. Kara İçerişindeki çukurlarda suların birikebilmesi İçin taban suyu seviyesinin çukurun tabanından yüksek olması gerekir. Göle döküen şu miktarı, kaybedilen sudan fazlaysa fazla olan sular, göl çaıağınm alçak bir kesiminden dışa akar. Göl sularım dışa boşaltan bu akarsulara gideğen veya göl ayağı denir. Örneğin. Beyşehir Gölünden Çarşarnba Suyu, Hazar Gölünden Didenin bir kolu çıkar. Gölün be*nmesİ zayıka sulan dışa akmaz. Yer altından veya yer üstün- dal dışa akış olmayan ve Özellikle sığ Olan göllerin sulan tuzlu, acı veya sodahdır (Tuz Gölü, ACI Göl, Burdur, Akşehir, Eber gölleri gibi). Dışa *Işı olan göllerin sulan taÜ1dır (Sapanca, Ulubat. Kuş, Hazar gibi). Göl çanağının derinliğini yerşekilleri Genel olarak engebeli keşim- terde bulLman göllerin derinliği fazladır. Bu göllerin, yıl İçinde kurak rnevsirnle yağ* mevsim arasında yüzölçümlerindeki değişim azdır (Van Gölü, Hazar Gölü). Engebenin az ve Şekillerinin sade olduğu sahalarda göllerin derinliği azdır. Bu göllerde yıl içinde göl sularının kapladığı alan daha fazla değişim gösterir Uuz Gölü, Hozapin Gölü). ÖRNEK SORU: Gidegeni olmayan ve çevresinde karstik araziler yaygın olan göllerin sulan acı ya da tuzlu-acı olur. Çevresindeki arazinin yapısı dikkate alındığında aşağıdaki göllerden hangi- sinin sulan acıdır? A) van Gölü C) İznik B) Sapanca D) Burdur D) Göksu ÇÖZÜM: E) Aras Aras, Hazar Kapalı Havzası içinde bulunur. YANIT: E ÖRNEK SORU: Doğu Karadeniz kıyılarında yağışm en Olduğu dönem İlkbahar olmasına karşın, bu dönemde akarsu akımlanmn arttığı göz- Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle A) KIYI kuşağında buharkşrnanm olma- B) Karsffk mnaklann bol olmasıyk C) Akarsularm kar erimeleriyle beslen- mesiyle D) Akarsu ahş hızlarınm fazla ofrnayyk E) Akarsu uzunluklarının az ohnaso•ü ÇÖZÜM: İlkbahar mevsimindeki kar erimeleri akar- Su akımlarının artrnasma neden Olur. E) Çildir ÇÖZÜM: Akdeniz Bölgespnde karstik araziler yay- gırıdır. Akdeniz Bölgesinde bulunan ve dışa akışl olmayan Burdur Gölü'nün sulan YANIT: D ÖRNEK SORU: l. Kızılırmak Nehri II. Fırat Nehri 111. Göksu IV. Susurluk Nehri Yukarıdaki nehirlerden hangileri karma rejimlidir? A)' veli B) ivem C) ııvelll Susurluk Nehri'nin önemli kollan Kuş ve Ulubat göllerinden çıkar. YANIT: C Coğrafya 1-2 Fonu Anlatımlı / Soru Bankası E) 111 velV D) 11 velv ÇÖZÜM: Sulanm farklı İklim bölgelerinden toplayan, uzunlukları ve havza genişlikleri fazla olan Kızılırmak ve Fırat nehirler/ karma rejimlidir. YANIT: A Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası