Yer ekseninin yörünge düzlemine eğik olması nedeniyle kutup kuşağı
yılın belli dönemlerinde güneş Işığı almaz veya bazen Güneş uzunca bir
dönem batrnaz. Başka deyişle bu bölgede gece gündüz süresinin top-
lamı 24 saatten uzundur.
Gündüz süresi
24 saatten uzun
Gece süresi
24 saatten uzun
21 Haziran Durumu
Gece süresi
24 tten uzun
Gündüz süresi
24 saatten uzun
21 Aralık Durumu
71.
—58—
ÖRNEK SORU:
Yer ekseni İle yörünge düzlemi arasın"
6603d'hk bir açı vardır.
Yer ekseni İle yörünge düzlemi
gakl açının aşağıdakilerden
üzerinde etkisi yoktur?
A) Dönencelerin arasında kakn bölgenh
genişliği
B) Kuzey Kutup Dairesi İle Kuzey Kutup
arasırthki uzaklık
C) Yengeç Dönencesinin çevre uzunluğu
D) Kuzey Kutup Dairesi İle Yengeç DÖ-
nencesi arasındaki uzaklık
E) Ekvator kutup noktahn arasındaki
Yer ekseni ile yörünge düzlemi arasındaki
bir açınm Olması Ekvator ve Kutup nokta-
lan arasmthki uzaklığı etkilemez.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki ülkelerin hangisinde gece
gündüz uzunluğu yıl boyunca daha az
A) İsveç B) GüneyKore C) Libya
D) Endonezya E) Ukrayna
Ekvator'da gece ve gündüz süresi yıl
boyunca eşittir. Ekvator'dan uzaklaşükça
gece ve gündüz süreleri daha çok değişir.
Ekvator kuşağında yer alan Endonqa'da
gece gündüz uzunluğu W boyunca
ha az değişir.
YANIT: D
DÜNYA 'NYN
(Kuzey Kutup Daireso
ORTA KUŞAK
«engeç Dönencesi)
2327' (Oğlak Dönencesi)
ORTA KUŞAK
(Güney Kutup Dairesi)
Şekil-16: Eksen eğikliğinin sonucu olarak onaya çıkan Özel enlemler
a. YER EKSENİ İLE YÖRÜNGE DÜZLEMİ ARASINDAKİ
660 33”LİK AÇININ (Ekvator ile Yörünge Düzlemi
Arasındaki Açının 230 27') SONUÇLARI:
Ekvator Düzlemi
66' 33
Şekil-17: Eksen, yörünge düzlemi ve Ekvator Düzlemi arasındaki açılar
1. Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki yüksekliği yıl İçinde değişir.
21 Haziran
Mart
21 Aral'k
Güney
Şekil-18: Gündönümü tarihlerinde Ankara'da Güneş'in Öğle vakti ufuk düzlemi
üzerindeki yükse kliği
Z Güneş Işınlarının yeryüzüne düşme açısı yıl boyunca değişir. Dünya
Güneşin çevresinde, yörünge düzlemine 66' 33 açı yapacak biçimde
dolanırken, Güneş Işınlarınm yere düşme açısı yıl İçinde değişir. Bu
durum bazı Özel tarihlerin oluşmasına neden Olur. Bunlardan Güneş
Işınlarının dik geldiği tarihlere gündönümü tarihleri denir.
ÖRNEK SORU:
Aşağıda İki merkezin yıl İçinde güneş Işın-
lanmn yere düşme açılarının grafiği veril-
Gün* ınlannn
işzii
Yıl İçinde gece ve gündüz Süresinin 24 saatten uzun Olduğu bu alanın
genişliğini de eksen eğikliği belirler. Kutup Kuşağı denilen bu alan Kutup
Noktalan İle Kutup Daireleri arasında kalan dairesel alandır. Bu Kuşağın
sınırlan 660 33 enlemleridir. (90-23'27'-66 33).
Kuzey Yarımkürddekine Kuzey Futup Dairesi (Arktik Daire), Güney
Yarımküredekine Güney Kutup Dairesi (Antarktik Daire) adl verilir.
Eksen eğikliği sonucu olarak ortaya çıkan özel enlemler matematik iklim
kuşaklarının sınırlarım oluşturur (Şekil-16).
Güneş Işınlarının yıl içinde İki kez 90' İle düşebildiği kuşak Tropikal Kuşak,
gece gündüz süresi toplarnnın 24 saatten fazla olabildiği kuşak Kutup
Kuşağı olarak adlandırılır.
Güneş şınlannın 900 İle düşmediği ve gece, gündüz süreleri toplamının
24 saat Olduğu kuşak ise Orta Kuşaktır.
Coğrafya I -2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
—59—
Grafiklere göre, bu İki merkezle İlgili
olarak aşağıdaki yargılardan hangisine
ulaşılamaz?
A) Y merkezi Ekvator'a daha yakındır.
B) X merkezi Güney Kutup Dairesi üze-
C) Y merkezi Yengeç Dönencesi üze-
rindedir.
D) X merkezi Oğlak Dönencesihln güne.
E) X merkezi Kuzey Kutup Noktası 'na daha
ÇÖZÜM:
X ve Y merkezlerinin yıl İçinde güneş
lanmn yere düşma açılan İncelendiğinde;
X merkezine yıl İçinde güneş Işınlarının
yere hiç 900'llk açıyla düşmediği ancak
21 Haziran'da güneş Işınlarının yere
düşme açısının 0 Olduğu görülmektedir.
Bu durum X merkezinin Güney Kutup
Dairesi (660 33 Güney) üzerinde yeral-
dığını gösterir.
Y merkezinde İse 21 Haziran'da güneş
Işınlarının yere 90"l/k açıyla düştüğü gö-
rûlmektedir. Bu durum Y merkezinin Yen-
geç Dönencesi (230 27 Kuzey) üzerinde
yer aldığım göstermektedir.
Bu bilgilere dayanarak. Güney Yarımkü-
re'de yer alan X merkezinin Kuzey Kutup
Noktası'na daha yakın olduğu yargısına
YANIT: E
1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
