YAZIM KURALLARI
@Uyarı: Dilimizde her iki ögesi de asıl anlamını koru-
düğü hâlde yaygın bir biçimde gelenekleşmiş olarak
bitişik yazılan kelimeler de vardır.
a. "baş" sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları:
başbakan, başçavuş, başhekim, başhemşire, başkahraman,
başkarakter, başkent, başkomutan, başköşe, başmüfettiş,
başöğretmen, başparmak, başpehlivan, başrol, başsavcı,
b. Bir topluluğun yöneticisi
anlamındaki "başı” sözüyle oluşturulan belirtisiz isim
tamlamaları: aşçıbaşı, binbaşı, çarkçıbaşı, elebaşı, onbaşı,
ustabaşı, yüzbaşı.
c. Oğlu, kızı sözleri: çapanoğlu, eloğlu, hinoğluhin, elkızı.
ç. Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan
birleşik kelimeler: ağababa, ağabey, beyefendi,
efendibaba, hanımanne, hanımefendi, hacıağa, hıyarağalık
12. Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik
yazılır: aşevi, bakımevi, basımevi, doğumevi, gözlemevi,
huzurevi, konukevi, orduevi, öğretmenevi, polisevi,
yayınevi.
13. Hane, name, zade kelimeleriyle oluşturulan
birleşik kelimeler bitişik yazılır. çayhane, dershane,
kahvehane, yazıhane; beyanname, kanunname, se-
yahatname, siyasetname; amcazade, dayızade, teyzezade.
Uyarı: Eczahane, hastahane, pastahane,
postahane sözleri kullanımdaki yaygınlık
dolayısıyla eczane, hastane, pastane, postane biçiminde
yazılmaktadır.
14. Farsça ve Arapça kurala göre oluşturulan isim ve
sıfat tamlamaları ile kalıplaşmış biçimler bitişik
yazılır: darıdünya, ehlibeyt, ehvenişer, erkânıharp,
fecrisadık, gayrimenkul, gayrimeşru, hüsnükuruntu,
hüsnüniyet, suikast, darülaceze, darülfünun, fevkalade,
şeyhülislam, âlemşümul, cihanşümul, aleykümselâm
bismillah, fenafillâh, inşallah, maşallah, velhasıl,
velhasılıkelam.
15. Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil
ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır. İçişleri,
Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim.
B. AYRI YAZILAN BİRLEŞİK KELİMELER
I. etmek, edilmek, eylemek, kılmak, kılınmak, olmak,
olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller
herhangi bir ses düşmesine veya türemesine
uğramazsa ayrı yazılır: alt etmek, arz etmek, azat
etmek boş olmak, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan
etmek kabul etmek, kul etnıek, kul olmak, not etmek oyun
etmek sağ olmak, söz etmek, terk etmek var olmak, yok
etmek, yok olmak.
2. Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya
ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan
birleşik kelimeler ayrı yazılır.
a. Hayvan türlerinden birinin adıyla kurulanlar: ada
balığı, ateş balığı, kedi balığı, kılıç balığı, köpek balığı, ton
balığı, yılan balığı, ardıç kuşu, arı kuşu, alıcı kuş; ağustos
böceği, ipek böceği, uğur böceği; at sineği, et sineği; deniz
yılanı, okyılanı, suyılanı; yaban keçisi; fındıkfaresi, tarla
faresi; dağ sıçanı, tarla sıçanı; dağ tavuğu; Amerika
tavşanı, yaban tavşanı; kaya örümceği, şeytan örümceği;
bal ansı, yaban ansı; Pekin ördeği, yaban ördeği; Van
kedisi; Afrika domuzu
b. Bitki türlerinden birinin adıyla kurulanlar: ayrık
otu, beşparmak otu, çörek otu, eğrelti otu, güzelavrat otu.
ateş çiçeği, çuha çiçeği, güzelhatun çiçeği, ipek çiçeği,
küpe çiçeği, lavanta çiçeği, mum çiçeği, yayla çiçeği.
avize ağacı, ban ağacı, dantel ağacı, kâğıt ağacı, mantar
ağacı, mercan ağacı, öd ağacı.
altın kökü, boya kökü, eğir kökü, helvacı kökü, meyan
kökü; ek kök saçak kök yumru kök.
kuru fasulye, kuru incir, kuru soğan, kuru üzüm.
Uyarı: Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği (renk),
narçiçeği (renk),suçiçeği (hastalık); ot dışında anlamlar
taşıyan ağızotu (barut), sıçanotu (arsenik); ses
düşmesine uğramış olan çöreotu ve yaygın bir biçimde
gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik yazılır.
c. Durum, olgu ve olay bildiren sözlerden biriyle
kurulan birleşik kelimeler. açık oturum, açık öğretim,
ana dili, baş ağrısı, baş belası, baş dönmesi, çıkış yolu,
çözüm yolu, dil birliği, iş birliği, iş bölümü, ses uyumu, yer
çekimi.
d. Bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik
kelimeler: anlam bilimi, dil bilimi, edebiyat bilimi, dil
bilgisi, halk bilgisi, ses bilgisi, şekil bilgisi.
e. Yiyecek, içecek adlarından biriyle kurulan birleşik
kelimeler: bohça böreği, talaş böreği; bademyağı,
kuyrukyağı; meyve suyu; kaşar peyniri, tulum peyniri,
beyaz peynir; Adana kebabı; İnegöl köftesi; ezogelin
çorbası, mercimek çorbası, yoğurt çorbası; irmik helvası,
koz helva; acı badem kurabiyesi; Kemalpaşa tatlısı, yoğurt
tatlısı; badem şekeri, burgu makarna; kakaolu kek,
4
