Yayvan Vadi
Akarsuların ağız kısmına yakın yerlerde,
taban seviyesinde eğimin az olmasına
bağlı olarak derine aşındırma durmuştur.
Vadi tabanları alüwonlarla örtülü ova
şeklini almıştır. Bu vadilerde taban
genişlemiş ve vadi yamaçları aşınmayla
İyice yatık ve basık bir şekil almıştır
(Resim-5).
Reşjm.5: Yayvan vadi (Bartın Çayı)
l;
Şaki'. 5:Akarsu vadilerinde Vana aşınma ve yamaçlarm işlenmesi
A B; çentik vad/nln oluşumu va yamaçlann aşındırılması C; VM yamacının yabkhş-
maşı. D ve E; yamaçların İşlenmesiyle vadi tabanının
2. Seki (Taraça)
Biriktirmenin Olduğu tabanlı vadilerde, yer kabuğunun yükselmesiyle taban
seviyesi alçalır. Akarsuyun, eski biriktirme yüzeyini aşındırmasıyla, vadi
kenarlarında ortada kalan basamaklı şekillere seki ya da taraça adı verilir
(Şekil-6, Resim-6). İklim değişimine bağlı olarak, akarsuyun akımının yük-
gelip, biriktirme yaptığı yatağını tekrar aşındırmasıyla da Seki Oluşur.
Şekil-6•. Selli (taraça)
Coğrafya Soru
Aşağıda başlıca vadilerin enine profilleri
Buna göre hangi vadi profili, daha çok
akarsuyun aşağı çığırında görülür?
Ali B)" C) 111
Akarsularm aşağı çığırında tabam
geniştir. Vadi yamaçtan İyice yatkhşmrş
ve yatak eğiminin azalmasına bağlı "rak
vadi tabamı" alüvyonkr biriktirilmiştir. Bu
özelliklere sahip vadi prom l. şekilde gös-
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
1. çentik vadi
II. Mnyon Vad
III. Tabam
M Boğaz Vadi
Yukarıdaki vadi tiplerinden hangilerinin
bulunduğu yörelerde akarsu akış hm
Ötekilerinden daha azdır?
A) yaımzl B) Yamam Cilveli
D)11ve1V
9111 veıv
Tabanlı va"rde akarsu yatak eğimi "ha
olduğu İçin akarsuyun akış hm daha
YANIT: B
Reşjm• 6: Seki (taraça)
3. Menderes
Akarsu yatağiMa eğimin azaldığı yerlerde, akarsu kıvrım yaparak akar.
Buna menderes veya büklüm adl verilir. Böyle yerlerde akarsular yana
doğru aşındırma yaparak akar ve "'suyun vadi tabanı genişler (Şekil-7).
Yığmak —7
Şekil• 7: Eğimin azaldığı yerlerde akarsular büklüm
(menderes) yaparak akar
4. Peribacaları
Akarsu ve sularının. volkan tüfleriyle kaplı yamaçlarda yaptığı aşındır-
mayla oluşur. Gevşek volkan tüfleri arasında bulunan sert, dirençli kaya
blokları, tüfleri aşındırmaya karşı korur. Bu tüfler çevresindeki
gevşek toprağın aşınrnasıyla koni görünümünde, genellikle tepesinde kaya
bloklarının bulunduğu şekilde ortada kalır (Şekil-8, Resim-7).
Dirençli taşlar
Şekil- â: Peribacalarınm oluşumu
ÖRNEK SORU:
Akarsuların yatak eğimlerinin azaldığı yer-
lerde oluşturdukları büklümlere "mende-
res" denir.
Buna göre, akarsuların menderesler
oluşturdukları yerlerle ilgili aşağıdaki
yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Debi anar.
B) Rejim düzensizleşir.
C) Akış hm azalır,
D) Aşındırma gücü artar.
E) Hidroelektrik enerji potansiyeli artar.
ÇÖZÜM:
Menderesler akarsu yatağında eğimin
azaldığı yerlerde Oluşur. Bu nedenle
mendereslerin oluştuğu yerlerde akış hızı
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Geniş bir vadi tabam İçinde men•
deresler çizen bir akarsu İle İlgili aşağl•
daki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Kaynağını karstik bir bölgeden almak-
B) Güneyden kuzeye doğru akmaktadır.
C) Zamanla yatak değiştirmiştir.
D) Açık bir havza İçinde bulunmaktadır.
E) Yatak eğimi fazladır.
çözüM:
Menderesler Çizen bir akarsu, yatak eğim/
az olan bir arazide yer aldığı İçin zamanla
yatak değiştirir.
71/2.
—318—
—319—
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bankası
