2. Yay Dalgalan
Yay dalgalan ile enine ve boyuna dalga üretilebilir. Bu kısımda eni-
ne dalga üzerinde durulmaktadır.
Kısa dalga parçasına atma denir. Atma ile yay dalgalan incelenir.
Atma için periyot ve frekans kullanılmaz, ancak atmanın üretilme
süresi vardır.
Gerilmiş bir yayda şekildeki gibi enine atma üretmek için el
yukarı aşağı bir kez hareket ettirilir.
Atmanın ilelerne yönü
Bir kez yukan
ve aşağı
L2j Yayın ucu sürekli yukarıya ve aşağıya hareket ettirilirse peri-
yodik dalga üreülir.
DİKKAT
Yay dalgalarında ya da atmalarda dalga hızı, yayı geren kuv-
vetle ve yayın birim uzunluğunun kütlesine bağlıdır.
Yayın birim uzunluğu yerine ince yay - kalın yay ifadeleri kul-
lanılır. Aynı kuvvetle gerilen yaylardan ince yaydaki atma hızı
kalın yaydakinden daha büyüktür.
İnce yay yerine hafif yay, kalın yay yerine ağır yay ifadeleri de
kullanılmaktadır.
Atmanın ilerleme doğrultusundaki uzunluğuna genişlik, dü-
şey doğrultudaki uzunluğuna genlik denir.
genişlik —Ş
Atma Ok yönünde v hızıyla ilerlerken ilerlediği yöndeki yay
molekülleri yukarıya doğru hareket eder, arkadakiler aşağıya
doğru hareket ederler. Tam tepe noktası T bir an durgundur.
Atrnanın genliği atmanın hızına ve atmanın oluşturulma süre-
sine bağlıdır. Genişlik Atmanın hızı . Oluşturulma süresi ya-
alabilir.
Yaylarda Atmaların Yansıması
Atmaların serbest ya da sabit engele çarparak geldiği ortama ge-
ri dönmesine yansma denir.
a) Serbest Engelden Yansıma
Yay üzerinde baş yukarı bir atma ilerlerken, ilerleme yönünde ya-
yın moleküllerini yukan kaldırır, tepe noktasına ulaşan moleküller
inişe geçer. Atma böyle ilerlerken eğer serbest engele rastlarsa
serbest ucu yukan kaldıracaktır. Bunun sonucunda atma tekrar
baş yukarı geri dönecektir.
Serbest engele gelen baş yukarı atma, tekrar baş yukarı olarak
yansır. Gelen atmanın Ön kısmı, yansıdıktan sonra da önde Oldu-
ğuna dikkat ediniz. Gelen ve yansıyan atmaların x, y, v değerleri
aynıdır.
