XX. YUZYILDA OSMANLI DEVLETİ
FİKİR AKIMLARI
TARİ
DERS
OT
Fransız İhtilali'nin getirdiği fikir akımlarının etkisi ile Osmanlı Devleti'nde dağılma hareketleri başlamıştır.
Yabancılar, Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmaya başlamışlardır.
XIX. yy ikinci yansından itibaren Osmanlı Devleti'ni yok olmaktan ve dağılmaktan kurtarmak amacıyla bazı fikir
akımları ortaya çıkmıştır.
1, Osmanlıcılık: (İftihad-l Anasır)
Osmanlı birliğinin sağlanmasını amaçlamıştır.
Osmanlı Devleö'nde yaşayan azınlıkların ayrılma isteklerini ve isyanlarını önlemek amacıyla hareket etmiş-
'erdir.
Temsilcileri Genç Osmanlılardır.
» II. Abdülhamit'e Kanunuesasi'yi ve I. Meşrutiyet'i ilan ettirmişlerdir.
1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı ile Balkan savaşları bu fikir akımının başarılı olamayacağını ortaya koymuştur.
Bu fikir akımı Şinasi, Ziya Paşa, Ali Suavi, Namık Kemal, Mithat Paşa ve Mustafa Fazıl Paşa tarafindan savunul-
muştur.
ö İmparatorluk bünyesindeki tüm kavim, cemaat ve milletlerin din, mezhep ve etnik farkları gözetilmeksizin ada-
let, hürriyet, eşitlik ortamında beraber yaşamalarını temin etmek isteyen bir anlayıştır. Osmanlıcılık fikri dev-
letin kuruluşunda ve şekillenmesinde fiilen mevcut ve yaşayan bir olguydu. Fransız İhtilali'nin yaydığı hürriyet,
eşitlik, milliyet (bir etnik gruba ait olma) gibi fikirler çok uluslu bir yapıya sahip olan yani etnik birliği olmayan
Osmanlı'yı olumsuz etkilemiş ve Osmanlı devlet adamları gelişmekte olan milliyetçilik hareketlerinin karşısmda
Osmanlıcılığı, devletin siyasi birliğinin korunması, devletin devamlılığı için ortaya atmışlardır.
Osmanlı İmparatorluğu içindeki tüm uluslar üzerinde bir Osmanlı vatandaşlığı duygusunu ve bu duygu doğ-
rultusunda bir Osmanlı Milletini ortaya çıkararak Osmanlı Devleti'nin menfaatleri doğrultusunda gayret sarf
etmelerini sağlamaya çalışan düşünce akımıdır. Osmanlıcılık fikrini savunan devlet adamları azınlık isyanlarım
yavaşlatmak ve dış baskılan ortadan kaldırmaya çalışmıştır.
â Tanzimat ve Islahat fermanları ile I. ve II. Meşrutiyet'in ilanında Osmanlıcılık akımının etkileri görülmüştür.
II. Mahmut'un "Ben tebamdaki din farkını ancak camilerine, havralarına ve kiliselerine girdikleri zaman görmek
isterim!" sözleri bu fikrin pratikteki en önemli göstergesidir.
2. İslamcılık: (Ümmetçilik)
Özellikle II. Abdülhamit Dönemi'nde gündeme gelmiştir.
Osmanlı Devleti'nin sosyal bağlarını din birliğinde arayan bir düşünce akımıdır.
Gayrimüslimlerin devletten ayrılmasını ve devletin İslam Devleti olarak devam etmesini düşünmüşlerdir.
Sömürge altındaki Müslümanları, Osmanlılara bağlamayı amaçlamıştır.
Sömürge altındaki Müslümanların emperyalist yani sömürgeci devletlere yardımını engellemek düşünce-
sindedirler.
I. Dünya Savaşı'nda Arapların, Türklere karşı İngilizleri desteklemesi üzerine bu fikrin başarılı olmayacağı
ortaya çıkmıştır.
İslamcılar çoğunlukla "Sırat-' Müstakim", "Sebilürreşat", "İslam Mecmuası", "Volkan" ve "Beyanül Hâk" gibi
dergilerin etrafinda toplandılar ve yazıları ile devletin çöküş sebebini arayıp kurtuluş yollarını önerdiler.
II. Abdülhamit, Sait Halim Paşa, Mehmet Âkif Ersoy, Cemalettin Afgani, Ahmet Hamdi Akseki, Mehmet Şemsed-
din bu akımı savunmuşlardır.
www.dizgikitap.com
SdUL YALÇIN
