XVIII. YÜZYILDA DEĞİŞİM VE DİPLOMASİ (OSMANLI GERİLEME DÖNEMİ)
XVIII. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ'NDEKİ DEĞİŞİM
Yönetimde Yaşanan Değişim
Merkez Teşkilatı:
Yönetimin temeli Olan Divanı Hümayun bu yüzyıla gelindiğinde eski önemini
kaybetmişti. Divan toplantıları ilk dönemlerde her gün yapılırken XVI. yüzyılda
haftada dört güne, XVII. yüzyılda ise haftada iki güne indirilmiştir.
XVIII, yüzyılda divan toplantıları üç ayda bir yapılmaya başlanmıştır, Daha
sonra Divanı Hümayun kaldırılınca vekiller heyeti oluşturuldu. Devlet işlerinin
görüşüldüğü toplantılar sadrazam konaklarında yapılmaya başlandı. Bu top-
lantılar Babıali (Yüksek Kapı) adını alarak devlet yönetiminin merkezi konu-
muna gelmiştir. Osmanlı idari yapılanmada Fransa'yı örnek almıştır. Babıali
adl verilen bürokratik yapıda memur sayısı anmış ve yönetimde etkili konuma
gelmiştir.
İlerleyen yıllarda sadrazamlık yerine başvekalet oluşturuldu, divandaki görev-
lilerin yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kuruldu. Bugünkü bakanlar kurulunun te-
me'leri atılarak devlet işleri nazırlıklar aracılığıyla yürütülmeye başlanmıştır,
Taşra Teşkilatı:
Taşra teşkilatının temeli olan tımar sistemi bozulunca taşrada sıkıntılar art-
maya başlamıştır. Devlet yaşadığı ekonomik sıkıntıyı aşmak amacıyla daha
önce uygulanan iltizam sisteminde değişikliğe gitmiştir. Tımar dışında kalan
topraklarda uygulanan iltizam sisteminde topraklar ihale karşılığında belli bir
süreliğine kiralanmaktaydı, Bunun yerine toprakların yaşam boyu kiralandığı
malikane sistemine geçildi. Malikane sisteminde mukataa adı verilen topraklar
muaccele adl verilen satış bedeli karşılığında Ömür boyu kiralanmaya başlan-
dl.
İstanbul'da kalarak ihalesini aldıkları topraklara gitmeyen malikane sahiple-
ri bölgedeki vergiyi toplama İşini ayan adı verilen kişilere bırakmışlardır, Za-
mania güçlenen ayanlar malikaneleri ele geçirerek bölgelerinde mütesellimlik,
muhassalllk gibi resmi görevlere gelmişlerdir. Böylece bölgelerinde ve devlet
yönetiminde önemli bir konuma yükselmişlerdir. Bu durum devletin merkezi
otoritesini olumsuz etkilemiştir.
Osmanlı Devleti bütçe açığını kapatmak amacıyla 1775 yılında İlk kez esham
adı verilen hazine bonosu şeklinde iç borçlanmaya gitmiştir. Bu uygulama
temsili kağıt paraya geçişin ilk aşaması olarak kabul edilmektedir.
TARİH EL KİTABI
