XVII. Yüzyıl İç İsyanları
XVII. Yüzyıl İç İsyanları
ANADOLU
İSTANBUL (MERKEZ-YENİÇERİ) İSYANLARI
EYALET İSYANLARI
SUHTE İSYANLARI
İstanbul İsyanlarının Nedenleri
Merkezî otoritenin bozulması
Devşirme Kanunu'na aykırı olarak ocağa asker alınması
(İlk defa III. Murat Dönemi'nde yapılmıştır.)
"Ocak, devlet İçindir." anlayışnın askerlerce terk edile-
rek "Devlet, ocak içindir." anlayışının benimsenmesi
Cülus bahşişi almak isteyen Yeniçerilerin padişah deği-
şikliği için sürekli çalışması
Ulufelerin düşük ayarda verilmesi ya da geç ödenmesi
Yeniçeri ağalarının ve saray kadınlarınm yönetime ka-
aşması
Yeniçeriler arasında evli olanların sayısının artması ve
kışlalarda kalmamaya başlamaları
Yeniçerilerin askerlik dışında ticaret ve esnafhkgibi Ç-
[ere yönelmeleri
Başlıca İstanbul İsyanları
III. Murat Dönemi'nde Yeniçeriler tarafından dö-
nemin defterdarı öldürülmüştür.
Genç Osman'ın Hotin Seferi sonrası Yeniçeri Oca-
ğını kaldırmak istemesi üzerine, Genç Osman Ye-
niçeriler tarafından öldürülmüştür,
IV. Murat Dönemi'nde 17 devlet adamı Yeniçeri-
ler tarafından öldürülmüştür.
IV. Mehmet Dönemi 1656 yılında Çınar Vakası (Va-
ka-i Vakvakiye) yaşanmış ve otuza yakın devlet adamı
Sultanahmet Meydanı'ndaki çınar ağacına asılmıştır.
İstanbul İsyanlarının Sonuçları
Başkentte asayiş ve güvenlik bozulmuştur.
İstanbul'da can ve mal güvenliği kalmamıştır.
Merkezî otorite bozulmaya devam etmiştir.
Yeniçeriler merkezde en etkili güç hâline gelmiştir.
Anadolu (Celâli) İsyanlarının Nedenleri
Ekonominin bozulması (temel neden)
Nüfusun hızla artması
Enflasyon artış ve paranın değer kaybeünesi
Köylünün ağır vergileri ödeyememesi, halkın alım
gücünün düşmesi
Devletin eyaletlerdeki merkei otoriteyi k*tmesi
Bölge yöneticilerinin halka kötü davranması
Uzun süren savaşların olumsuz etkisi (Osmanh-Avus-
turp, İran savaşları)
İltizam sisteminin yaygınlaşması
Tımar sisteminin bozulması
Haçova Meydan Muharebesi'nden kaçan askerlerin
halkı devlete karş kışkırtması
Başlıca Anadolu (Celâli) İsyanları
Eflâk, Bağdan, Halep, Bağdat, Yemen, Kırım "şuhte" ya da "softa" denilir. "Medreseli İs-
Karayazıcı
Tavil Ahmet
_ Kalenderoğlu
Katırcıoğlu
Defi Hasan
Kör Mahmut
gibi eyaletlerde ortaya çıkan isyanlardır.
Eyalet İsyanlarının Nedenleri
Merkezî otoritenin bozulması
Eyaletlerde devlet otoritesinin kalmaması
Devlet yöneticilerinin halka kötü davranması
(Keyfi uygulamaların yapılması)
Başlıca Eyalet İsyanları
Abaza Mehmet Paşa İsyanı Vardar Ali Paşa İsyanı
Genç Osman'ın tahttan in-
dirilmesini bahane ederek 1647 yılında Sivas bey-
İsyan çıkarılmıştır.
lerbeyliği görevini sür-
İsyan, IV_Murat Dönemm-
de bastırılmıştır.
İsyan sonucunda Abaza
İsyan sonucunda Vardar
Mehmet paşa Erzurum
Ali Paşa öldürülmüştür.
Gürcü Nebi
w.ljiğindş.ğırağ.!p",'.::
Anadolu (Celâli) İsyanlarının Sonuçları
Anadolu'da birçok insan hayatım kaybetmiş ve
köyden kente göç artmıştır. (Büyük Kaçgun)
Köylerden kentlere yapılan göç nedeniyle kırsal
nüfus azalmıştır. Anadolu'da can ve mal güvenli-
Boşalan köylere eşkıyalar yerleşmiştir.
Üretim düşmüş ve vergi gelirleri azalmıştır.
Vergilerin düzenli toplanamayış Osmanlı ekono-
misini zayıflatmıştır.
Şehirlerde işsizlik ve suç oranlan artmıştın
73
XVII. yüzyılda çıkan iç isyanlarda "ulus-
çuluk" düşüncesinin yani Fransız İhti-
lali'nin ortaya çıkardığı sonuçlann bir
etkisi söz konusu değildir. Azınlık talep-
'eri bu dönemde etkili değildir. Ayrıca
bu dönemde bu isyanların çıkmasında
"Din elden gidiyor." düşüncesi de et-
kili değildir. Bu dönemde çıkan İsyanlar
"devlet rejimine karşı da değildir."
yanları" olarak da anılan Suhte İsyanları med-
reçeli suhteler tarafından çıkarılmıştır.
Suhte Ayaklanmalarının Nedenleri
Ulema çocuklarının hak etmeden ayrıcalık kazanması
İlmiye sınıfında yükselmenin rüşvet ve iltimasa
bağlı olması
kapasitelerinin üzerinde Öğrenci
Nüfus artışı ve enflasyon sebebiyle gençlerin yatı-
-Artan enflasyon sebebiyle medrese gelirlerinin azal-
ması ve bu nedenden dolayı devletin medrese Öğ-
rencilerine halktan yardım adı altında para toplama-
sına izin vermesi
Suhte Ayaklanmalarının Gelişimi ve Sonuçları
155Üli yıllarda başlayan Suhte İsyanları 1559'da
daha da artmıştır.
Devletin medrese öğrencilerine halktan yardım
adı altında para toplanmasına yönelik verdiği izni,
medrese öğrencileri kötüye kullanmış ve çeteler
kurarak köy ve kasabalan yağmalamışlardır. Bu-
nun sonucunda taşrada bulunan yöneticiler isyan-
cı medrese öğrencilerine karşı güç kullanmış, bu
da çok fazla can kaybına ve eğitimli insanların sa-
yısının azalmasına yol açmıştır.
Medrese eğitimi aksamış, iyi hocalar yetişeme-
miş, iyi âlim olma arzusunu taşıyan talebe sayısı
azalmıştır.
Talebeler çalışmadan, bilmeden, kolay yoldan ica-
zet almış ve hak etmeden mevki sahibi olmaya ça-
l'şmışlardır.
instagram.com/copysinav
