XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - EN UZUN YÜZYIL
Ö Başkent güvenliğini sağlama işi Zaptiye Nezaretine devredilmiştir.
TARİ
DERS
OT
Ertuğrul Firkateyni Olayı; II. Abdülhamit Dönemi'nde Japonya'ya gönderilen ve Kuşİmot0 açıklarında tayfuna
yakalanan Ertuğrul Firkateyni 16 Eylül 1890'da kayalara çarparak battı. Kazadan sadece 69 denizci kurtulabildi,
Gemi Komutanı Mirliva Osman Paşa da dâhil olmak üzere diğer mürettebat şehit oldu.
Emeklilik Sistemi (Tekaütlük Sistemi)
ö Osmanlı Devleti'nde emeklilik herkesi kapsayan bir uygulama değildi. Tanzimat Dönemi'nde emeklilik belirli bir
maaşla karşılanan bir sisteme dönüştürüldü. Tanzimat Dönemi'nde yalnızca ordu ve mülkiye sınıfının emeklile-
rine, bunların dul ve yetimlerine bağlanacak maaşlar yeni bir düzene sokulmaya çalışıldı. Askerî ve mülki kurum-
larda yeni düzenlemelere gidildiğinde emeklilik konusu tekrar ele alındı. 16 Ocak 1865'te Emeklilik Kanunu ile
emekliliği düzenleyen ilk kurumlar ortaya çıktı. Orduda ve sivil bürokraside çalışan insanların emekliye ayrılma
haklan ile ilgili kanun layihaları hazırlandı. Bu konudaki en önemli gelişme ise II. Abdülhamit Dönemi' nde emekli
sandıklarının kurulmasıdır. Yeni düzenlemelerle emeklilik sistemi askerî ve sivil memurlarının dışında dul ve ye-
timlerini de kapsayacak şekilde genişlehldi.
OSMANLI DEVLETİ'NDE BASIN - YAYIN
Osmanlı Devleti'nde ilk gazete İstanbul'daki Fransız elçiliği tarafından 1795 yılında çıkarıldı. Bu gazeteyi Mısır
Valisi Mehmet Ali Paşa tarafindan 1828 yılında Kahire'de Türkçe ve Arapça olarak yayımlanan Vaka-yı Mısriyye
adlı resmî vilayet gazetesi izledi.
11 Kasım 1831'de de Padişah II. Mahmut tarafindan İstanbul'da Takvim-i Vakayi adlı resmî gazete çıkarıldı.
Sultan Abdülmecit 1840'tan itibaren Türkçe yayın yapan William Churchill'e yarı resmî nitelikte Ceride-i Havadis
gazetesini yayımlattı.
Türkler tarafindan çıkarılan ilk özel gazete, 1860'ta yayımlanmaya başlanan Tercüman-' Ahval oldu.
Şinasi tarafından yayımlanan Tasvir-i Efkâr da haber gazetesi olmaktan çok bir fikir gazetesi olarak öne çıktı.
Bu dönemin önemli gazetelerinden biri de 1867'de Ali Suavi tarafindan çıkarılmaya başlanan Muhbir oldu,
İlk Türk dergisi 185Ude yayın hayatına başlayan Veka-w Tıbbiye oldu.
Teodor Kasap Efendi'nin Türkçe olarak çıkardığı Diyojen ise Türk basınının ilk mizah dergisi olarak tarihe geçti,
Osmanlı basını, Matbuat Nizamnamesi'nin çıkarıldığı 1864 yılından itibaren yeni bir döneme girdi.
II. Meşruhyet'in ilanından sonra basın üzerindeki sıkı kontrolün gevşetilmesiyle birlikte Türk basınında belirgin
bir canlanma görüldü. Genellikle meşrutiyet yanlısı yayın yapan bu devir gazetelerinin en tanınmışı Hüseyin
Cahit tarafindan çıkarılan Tanin idi. Meşrutiyet karşıtı grupların en etkili yayın organı ise Volkan gazetesiydi.
Büyük kentlerde kadın haklarının savunulması amacıyla çeşitli dernekler ve yardım kuruluşları oluşturdu-
lar Teali-i Nisvan Cemiyeti, Osmanlı Kadınları Şeftat Cemiyeti, İttihat ve Terakki Kadınlar Şubesi ve Müdafaa-ı
Hukuk-' Nisvan Cemiyeti bu kuruluşlardan bazılarıdır.
1868 tarihli Terakki gazetesi, ilk kez kadınların siyasi haklarından söz etti.
Osmanlı Devleti'ndeki ilk kadın dergisi olan Teraki-i Muhaderat (Kadınların Yükselişi) dergisini çıkarmaya başladı.
1886'da yayın hayatına başlayan ve Afife Hanım tarafından çıkarılan Şükufezar (Çicek Bahçesi) dergisinin tüm
yazarları kadındı.
II. Abdülhamit'in destek verdiği Mürüwet dergisinin yayın politikası, Osmanlı kadınlarını dünya kadınlarından
haberdar etmekti.
www.dizgikitap.com
237
YALÇIN
