XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - EN UZUN YÜZYIL
ARİ
DERS
OT
Makedonya'da ilk büyük isyan Manastır şehrinde 2 Ağustos 1903'te başladı. İsyan kısa sürede bastırılsa da
başka yeni isyanlar çıktı. 1908'e gelindiğinde bölgedeki Müslim ve gayrimüslim vatandaşlar arasında hürriyetçi
düşünceler yayılmaya başladı. II. Abdülhamit'e meşrutiyetin yeniden ilanı ve meclisin açılması yönünde baskılar
da arttı. Makedonya'da yaşanan bu gelişmeler neticesinde II. Meşrutiyet 1908'de ilan edildi.
XIX. YÜZYIL ISLAHATLARI
11. MAHMUT DEVRİ ISLAHATLARI
Sened-i İttifak (1808)
Osmanlıya taşrada yaşayan köklü ailelere âyan denilmekteydi. Ayanlar bulundukları bölgede söz sahibiydiler.
Osmanlı zayıflayınca ayanlarda güçlenmeye başladı. Ayanları bulundukları bölgedeki halk seçiyor padişah da
berat veriyordu ve o yerleşim yerini seçilen âyan yönetiyordu. II. Mahmut, yeniçerilere karşı bir güce ihtiyaç
duyuyordu. Kendisi de bir Rusçuk ayanı olan Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın çalışmaları sonucu Anadolu
ve Rumeli'deki ayanlar silahlı adamlan ile İstanbul'a gelmiş ve II. Mahmut ile Sened-i İttifak'ı imzalamışlardır.
Sened-i İttifak'ın maddeleri;
Ayanlar, padişahın emirlerini yerine getirecekler
Sadrazamın verdiği kanunlara uygun emirlere, uyulacak kanuna uygun değil ise karş konulacak
Ayanlar, devletin eyaletlerden asker almasına karş gelmeyecek
Hazine gelirlerinin kanuna uygun toplanması sağlanacak
Ayanlar, antlaşmaya uyacak uymayanlara karşı birlikte hareket edilecek
Padişah, aşrı vergi koymayacak eşit ve adil vergilendirme yapılacak
İstanbul'da bir isyan çıktığında âyanlar, emir beklemeden padişaha yardıma gelecek
NOT.
Bu sözleşme ile Osmanlı tarihinde ilk defa padişahın yetkileri sınırlandırılmıştr.ll. Mahmut, Sened-i İttifak'ın
yönetimde yeni sorunlara neden olacağını anlamış aynı yıl içinde yeniçerilerin çıkardığı isyanda Alemdar Muş- i
tafa Paşa öldürülmüş ve II. Mahmut ayanların yardıma gelmemesi üzerine sözleşmeyi yürürlükten kaldırmıştır.
II. Mahmut Dönemi Diğer Islahatları
Sadaret makamına bağlı bir birim olarak Osmanlı memur ve diplomatlarının yabancı dil eğitimi almaları için
Tercüme Odası kuruldu (1821).
Medreselerin yanında Avrupa tarzında eğitim veren okullar açıldı, ilköğretim zorunlu hâle getirildi (1824). Kız
çocuklarına okuma hakkı verildi.
Müsadere (devletin şahısların mallarına el koyması) ve angarya usulü kaldırıldı (1826).
Askeri reformlar kapsamında Sekban-ı Cedid (1808) ve Eşkinci Ocakları kuruldu (1826). Ancak yeniçerilerin
tepkisi nedeniyle bu ocaklar kısa sürede kaldırıldılar.
Yeniçeri Ocağı kaldırılarak yerine Asâkir-i Mansure-i Muhammediye (Vaka-" Hayriye) adıyla yeni bir ordu ku-
ruldu. Yeniçeri Ağalığı kaldırılıp Seraskerlik (genelkurmay) makamı ihdas edildi (1826).
İstanbul'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasıyla bozulan eski sistemin aksaklıklarını gidermek amacıyla, kolluk kuv-
veti ve belediye hizmetlerini yerine getirmek üzere İhtisab Nezareti kuruldu (1826).
wwwdizgikitap.com
ScbWLYALÇlN
