WURKTYFEKUFJUTWTKLUGRAFYASY (MÂDEhütlL11t-5ANAYl-ÜL4ŞiMJfltÂREî-îüÂiZM)
Türkiye'de nükleer enerji İle İlgili çalışmaları 1954 yılında kurulan Türkiye
Atom Enerjisi Kurumu yürütmektedir. İstanbul Küçükçekmece'de kurulan
küçük bir reaktörde nükleer araştırmalar yapılmaktadır.
Türkiye'de MTA tarafında yapılan arama çalışmaları 1990 yılında tamamlan-
mış ve 10 bin ton uranyum rezervi tespit edilmiştir.
Başlıca uranyum yatakları Aydın, Uşak, Manisa, Çanakkale ve Yozgat
illerinde bulunmaktadır.
Kullanım alanı daha sınırlı Olması nedeniyle toryum yatakları arama çalış-
malanna Öncelik verilmemiştir. Türkiye toryum rezervleri bakımından Dünya
birincisidir.
Türkiye'de İşletmeye açılan uranyum ve toryum yatağı bulunmamaktadır.
Türkiye'de kullanım alanlarının bulunmayışı, ve uluslararası piyasalarda fi-
yatların düşük seyretmesinden dolayı, Türkiye'de uranyum ekonomik Ola-
rak değerlendirilmemektedir.
Gelişmiş ülkeler 50 yıll aşkın süredir nükleer enerjiden yararlanmaktadır.
Türkiye'de henüz nükleer enerji kullanılmamaktadır. Ancak hızla artan
nüfus ve gelişen sanayi İle birlikte enerjiye Olan talebin artması, yalan gele-
cekte Türkiye'nin bir enerji darboğazına girmesini kaçınılmaz kılmaktadır.
Enerji darboğazından kurtulmanın en Önemli çözümü nükleer enerjidir. Bu
bağlamda, yakın gelecekte üç nükleer santralin yapımı için gerekli çalış-
malar sürdürülmekte Ve 2012 yılında üretime geçmesi planlanmaktadır.
III.Madencillğln ve Enerji Üretiminin Türkiye Ekonomisindeki
Yeri ve Önemi
— Türkiye yeraltl ve yerüstü kaynaklan bakımından Dünya'nın en zengin
ülkelerinden biridir.
— Birçok maden ve üretiminde birinci veya İlk şıralarda almaktadır.
Türkiye'de madencilik sektöründe 60'a yakın çeşit maden üretimi yapıl-
maktadır. Bu çok az ülkede bulunan bir avantaj Ve ayrıcalıktır.
— Buna karşın bu madenlerden elde ettiği kazancın büyük Olduğu İleri
sürülemez.
— Türkiye'nin GSMH İçinde madenlerden elde ettiği gelir Oranı yaklaşık
% 1,3'tür. Madenciliğe yapılan yatırımların azalmasına bağlı olarak bu
oran gittikçe azalma göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde bu oruı % 20'Ieri
bulmaktadır.
— Türkiye, yenilenemeyen fosil yakıtlar (petrol, doğalgaz, kömür) bakımın-
dan dışa bağımlı olmakla birlikte; hidroelektrik, jeotermal, rüzgar ve
güneş enerjisi gibi yenilenebilir, temiz, UcUz ve tükenmeyen enerji kay-
naklan bakımından Oldukça zengin potansiyele sahiptir.
— Enerji, bir ülkenin sanayisinin gelişmesi ve faaliyetlerini sürdürebilmesi
için gerekli koşuldur.
Coğrafi" 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
74.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki grafikte Türkiye'de 1994-2002
yılkn arasınthki elektrik enerjisi üretimi ve
kayplar dişmdaW net tüketimi verilmiştir.
Grafikteki verilerden yararlanarak, aşa-
ğldakj yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Verilen wlürda elektrik üreümi, tüke-
timden fazladır.
B) Üreüm ve tükeMnde bir Önceki göre
ualma sadece 2001 'de görülmüştür.
C) 2000 yılında üretimle tüketim arasında-
ki fark, 1994taMnden fazladır.
D) Sekiz yılda üretimde İki katm üzerinde
amŞ olmuştur.
E) 1996-1997 yıllan arasında tüketimdeki
fark, 2000-2001 yıllan araşmükjnden
Sekiz yılda elektrik üretiminde İki kat artış
gerçekleşmemiştir. 1994Te yaklaşık 80
milyar kWh olan elektrik üretimi, 2002'de
130 milyar kW'h'e çıkmıştır.
YANIT: D
TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYASü
SANAYI
maddelerin ya da yarı İşlenmiş maddelerin işlenmesiyle yen i ürünler
dde ederek kuNamma hazır hale getirilmesi faaliyetlerine sanayi (endüstri)
Ham madde; sanayide değerIendirilebilir ve herhangi bir işlemden geçi-
İlmeyen ürünlerin tmünü kapsar. Örneğin, tarımdan elde edilen ürünler
(pamuk, tütün, şekerpancarı, keten, ayçiçeği, mısır vb.), hayvansal ürünler
(et, süt, yün, deri vb.), yeralü kaynaklan (madenler. petrol, kömür) sanayide
kullanılan ham maddelere Örnek olarak verilebilir.
Ham maddderh sanayi tesislerinde işlenmesiyle elde e-dW1 yeni ürünlere
marn" (şlenmiş) madde adı v".
sanayi tesisinde işlenerek. başka bir sanayi ürünü elde etmek İçin hazır
hale getirüen ürünlere yan mamul ya da ara ürün adl verilir.
Örneğin, yeraltından taş ve toprakla karışık halde çıkarılan demir, bakır,
krom vb. madenler, ilgili fabrikalarda işlenerek ham dernir. bakır ve krom
"*de metaller elde e—, Bunlar ua ürün ya da yan İşlenmiş maddelerdir.
Ara ürünler, daha çok ağır sanayi adı verilen büyük fabrikalarda büyük
makineler kullanılarak elde edilir. Metalürji, maden ve kimya sanayi ağır
sanayi olarak adlandırılır. Bu sanayi etkinlikleri büyük sermaye gerektirir.
Yan ürünler, fabrika veya atölyelerde işlenerek. tüketim mallarına
Bunİâİ orta veya küçük sanayi kapsamına girer. Bu tür
sanayi faaliyetleri daha az sermaye gwektirİr.
gıda, dokuma, dayanıklı tüketim malları (buzdolabı, televizyon
vb.) üretimi. kâğıt, şeker, un ve yem orta ve küçük Ölçekli sanayi dallarının
ba*ca Örnekleridir.
Sanayileşme, 18. yüzyılın son yansında İngiltere'de başlamıştır. 19. yüzyıl-
da Avrupa'nın diğer ülkelerine yayılmıştır. Sanayi Devrimi olarak
adlandırılan bu gelişme, İngiltere'de demir ve çeliğin üretilmesiyle
Demir-çelik üretimi He buharla çalışan demir ve denizyolu taşıtlarının yapımı
hız kazanmştr. Ayrıca, üretirnİ de gelişerek, küçük atölyelerde el
erneğiyle yapdan üretin", yerini şeri üretime bırakmıştır.
Böylece üretim ve tüketimde artış olmuştur. Bu süreçle tüketim kültürü
değişmiş ve yeni pazarlama sahaları doğmuştur. Bununla yeni bir gelişme
ve süreci başlamıştır.
Günümüzde bir ülkenin kalkınmşllğl sanayileşme düzeyine bağlıdır.
Sanayide *en ülkeler, Dünya'nın en zengin ülkeleridir. Bu ülkelerin
hracatmı sanayi ürünleri oluştururken, İthalatım çoğunlukla ham madde
veya yan *nmİş maddeler Ne tanm ürünleri oluşturur.
Gelişmekte olan ülkelerin sanayisi gelişim sürecindedir.
Az gelişmiş, ya da geri kalmış ülkelerde sanayi gelişim göstermemiştir.
Bu ülkeler çoğunlukla sanayi ürünleri İthal ederken; ham madde, tanm
ürünleri ve maden ürünleri ihraç ederler.
Uyan:
Demir-çelik sanayisinin İngiltere'de geliş-
meye başlamasının en Önemli nedeni,
enerji kaynağı olan taşkömürü bakımından
zengin yataklara sahip olmasıdır.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkede şa•
naylnln gelişmekte olduğunun gös-
tergelerinden biri değildir?
A) Su Ve enerji tüketiminin artması
B) Ham madde İhracatımd anması
C) DIŞ ticaret hacminin artması
D) Teknoloji kullanımının artması
E) Tarımda çalışan nüfus oranınm azal-
ÇÖZÜM:
Sanayisi gelişen bir ülkede ham maddeye
duyulan gereksimin artacağına göre, ülke-
nin ham madde ihracatının (d,'ş şatım) art-
maşı beklenmez
YANIT: B
CoğraiYa 1-2 Konu Anlatım,” İ Soru Eankasy
