L7KLi7R1"VE YERSEKFLLERİR'YFÎŞJ ETKİSİ
DOĞAL jf(Ljm VE YERŞEKfLLERfiNMV ETKİSİ
Yıl boyunca sıcak ve kurak iklim koşullan yerleşmeyi olUmşUZ etkiler (Çöl
alanları).
Yıl boyunca sıcak ve nemli iklim koşullan yerleşmeyi olumsuz etkiler Gro-
pikal yağmur ormanları).
Yıl boyunca yağışsız ve soğuk İklim koşullan yerleşmeyi olumsuz etkiler
(Tundra ve kutup bölgeleri).
İnsanlar, 300 enlemleri arasında daha çok yüksek yerleri, dışında İse al-
çak yerleri yerleşim alanı olarak seçer. Örneğin Ekvatoral kuşaktaki And
Dağlan Aşağı An•ıazon Havzasına göre yerleşmeye daha uygundur.
Yıl İçinde mevsimlerin belirgin olarak yaşandığı Ihman kuşakta İnşanla-
rın mevsimlere göre giysi değiştirme ihtiyacı sıcak ve soğuk kuşaktaki
İnsanlara göre daha çoktur.
Sıcaklığın yıl boyunca düşük olduğu soğuk kuşaktaki insanların giysi
türü İle sıcaklığın yıl boyunca yüksek olduğu sıcak kuşaktaki insanların
giysi türü aynı değildir.
Köy ve kasabalardaki konutlarda yapı malzemesi olarak kurak ve yan-
kurak bölgelerde yaygın olarak toprağın (kerpiç evler), nemliliğin yük-
Sek, ormanların gür Olduğu yerlerde ise yaygın olarak ağacın (ahşap
evler) kullanıldığı görülür.
Konut tipi, yörelerin İklim koşullarıyla ilgilidir.
Coğrafi konumunun elverişli. güneşli gün sayısının fazla Olduğu kıyılar.
da deniz turizmi potansiyeli yüksektir. Soğuk iklim koşullarının etkili ol-
düğü İskandinav ülkeleri, Almanya, Rusya ve her mevsimi bol yağışlı
olan İngiltere'de yaşayan insanların yaz mevsiminde Akdeniz kıyıların-
daki turizm merkezlerine tatil amacı ile gelmeleri iklimin inşan yaşamı-
na olan etkisine bir örnektir.
Her tarım ürününün belli bir tanm bölgesi vardır. Herhangi bir ürünü her
iklim bölgesinde yetiştirmek mümkün değildir.
Akdeniz iklim bölgelerinde zeytin, indr, turunçgil, Muson iklim bölgelerin-
de şekerkamışı, çay, pirinç, Karasal iklim bölgelerinde tahıl türü ürünler
yetiştirilir. Yeryüzünün har İklim bölgesinde farklı ürünlerin üretilmesi hem
ülke içi, hem de ülkeler arası ticaretin gelişmesinde belli bir payı vardır.
• Mera hayvancılığında beslenen hayvan türü, meralardaki iklim koşulla-
n sonucu oluşmuş doğal bitki örtüsünün türüne bağlıdır.
Yağışın az Va yaz kuraklığının etkili olduğu karasal İklim bölgelerindeki
bozkırlarda küçükbaş hayvancılık, yaz yağışı ile oluşan gür otlakların
bulunduğu yüksek yörelerde İse büyükbaş hayvancılık yaygındır.
• Yağışın yıl boyunca fazla, su kaynaklarının bol olduğu engebeli yöreler-
de tanm koşullarına bağlı olarak dağınık kırsal yerleşmeler görülürken
(Karadeniz). yağışın az. Sü kaynaklarının kısıtlı olduğu engebesiz yöre-
lerde toplu kır yerleşmeleri görülür (İç Anadolu).
• Her iklimin toprak tipi birbirinden farklıdır. Örneğin Doğu Karadeniz ki-
yılarında her mevsim yağış olduğu İçin topraklar yıkanmış ve kireç ora-
m azdır.
• Taban Suyu seviyesi (yer altı Su seviyesi) daha Çok yörenin iklim koşul-
lan İle İlgilidir. Taban suyu seviyesi yağışlı dönemlerde Ve yağ* bölge-
lere doğru artar.
• Bitki Örtüsünden yoksun, yağış rejiminin düzensiz Olduğu yörelerde
erozyonun şiddeti fazladır. Erozyon, bölgelerin İklim koşullan ile yakm-
dan İlgilidir.
• Sıcaklığın ve nemin yüksek Olduğu yörelerde kayaçlarda kimyasal çö-
zünme, yağışın az, kuraklığın Ve günlük sıcaklık farkının fazla Olduğu
yörelerde İse kayaçlarda fiziksel (mekanik) ufalanma fazladır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bznkasj
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi İklim koşulla-
nyla açıklanamaz?
A) A.Wküka'da yerleşik hayatm bulunrna-
B) Kuzey Afrika'da mekanik ufalanmanın
fazk ohnaşj
C) İç AnadokJ Bölgesi'nde hay-
vancdlğm Olmay
D) Afrika'nm doğuşunda bWük göllerin
E) Arnazon Havzası'ndaki kayaçlarda "n-
yasal Çözünmenin etkili olması
ÇÖZÜM:
Göllerin bulunması, yer şeklinin oluşmuna
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinde iklimin et-
kişi yoktur?
A) Akarsu debisinde
B) Konut üpinde
C) Gelgit genüğinde
D) Toprak tipinde
E) Eroqonun şiddetinde
ÇÖZÜM:
Gelgit genliğinde Mimin etkisi yoktur.
YANIT: C
Ekvator ikliminde kayaçlarda kimyasal çözünme en fazla, fizikisel (me-
ufalanma en az iken, çöl İkliminde kayaçlarda kimyasal çözün-
me en az, fiziksel (m"nik) ufalanma fazladır.
Kar yağış, don, buzlanma. şiddet" rüzgar, yoğun sis gibi atmosfer ko-
şımarı trafik akışım ulaşımı olumsuz etkiler.
Akarsuyun debisi (akım müdan) yağmur. kar akarsuyun reji-
nü (akm düzeni) İse daha çok yağışın düzenine bağlıdır. Akarsu debisi ve
r*ni bir bölgenh İklim koşullanndan etkilenir. Akarsuyun diğer Özellikle-
ri (uzuNuğu, havza genişliği.„) yörelerin yerşekli özelliklerine bağhdır.
II. YERŞEKİLLERİNİN ETKİSİ
Genel olarak dağlık yörelerde;
az ve dağınıktır.
Akarsulardan enerji elde etme potansiyeli yüksektir (Akarsular derin va-
diler içinde akar, akış hızlan fazladır).
— Tarım alanları dar. hayvancılığın ekonomiye katkısı daha fazladır,
— Kş turiuni. akarsu sporları, dağcılık gbİ turizm olanakları çeşitlidir.
— Tarımda makine kullanımına elverişli alanlar azdır.
Aynı zamanda farklı mevsirn koşulları yaşanır.
— Ulaşım zor, yol yapım maliyeti yüksektir. Engebeli yörelerde karayolla-
nnın gerçek uzunluğu ile kuş uçumu uzaklıkları arasındaki oransal fark
Gerçek alan He İzdüşümşel alan arasındaki fark fazladır.
Sıcaklık kısa mesafelerde değiştiği Çin (yükselti ve bakı farkı) iklim ve
bitki örtüsü çeşitlidir ve aynı anda değişik mevsim özellikleri yaşanır.
Yaylacılık olanakları bulunur.
Türkiye'de en yüksek ve engebeli bölge Doğu Anadolu, Ortalama yük-
satlsi en az olan bölge ise Marmara'dır. Güneydoğu Anadolu, İç Ana-
dolu Bölgesi'nin merkezi kısımları ve Marmara Bölgesi'nde düzlükler
geniş alan kaplar. Karadeniz Bölgesi'nde Bafra ve Çarşamba ovalan,
Akdeniz Bölgesi'nde Çukurova, Ege Bölümü'ndeki graben ovaları di-
ğer Önemli düzlük alanları oluşturur.
• Karaderüz ve Akdeniz'de yüksek dağlar kıyıya paralel uzanırken (boyu-
na kıyı), Ege'de dağlar kıyıya dik uzanır(enine kıyı).
• Ege'de üğlar kıyıya dik uzandığı İçin Karadeniz ve Akdeniz kıyılarına
Kyı uzunkğu daha fazladır.
Koy ve körfez sayışı yani korunaklı lirnan sayısı daha fazladır.
Kıyı İle İç kesimler arasında ulaşm daha kolaydır.
— Denizel iklimin etki alanı daha geniştir. Yani kıyı İle İç kesimler arasında
İklüT ve Mi türleri bakımından fark azdır.
—373—
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinde yerşekille-
tinin etkisi daha fazladır?
A) Akarsu rejimi
B) Konut tipi
C) Akarsu debisi
D) Akarsu enerji potansiyeli
E) Madenlerin dağılışı
ÇÖZÜM:
Akarsu enerji potansiyeli yerşekjllerine
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Antalya Bölümü'nde dağların kıyıya pa-
ralel uzanmasının aşağıdakilerden han-
gişl üzerinde etkili Olduğu söylenemez?
A) Denizel etki alanının dar olması
B) KIYI kesimiyle İç keşimler arasmda ula-
Şımn güç olması
C) Korunaklı limanların az olması
D) Güneyden esen rüzgârların sıcak ol-
E) Kuzey yamaçlarındaki bitki örtüşünün
güney yamaçlarındakinden farklı Olması
ÇÖZÜM:
Antalya Bölümü'nde enlem etkisine bağlı
olarak güneyden esen rüzgârlar sıcak ka-
rakterlidir.
YANIT: D
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım" Som Bankası
