DİPLOM4Sİ ve DEĞİŞİM
DERS
OT
Humbaracı Ahmet Paşa, Osmanlı ordusunda Avrupai tarzda yenilikler yapmak istiyordu. Askerliği tekrar bir mes-
lek hâline getirmeyi hedefliyordu. Aylıklar düzenli ödenecek, emeklilik sistemi kurulacak ve yeniçeriler küçük
birliklere bölünerek, Humbaracı Ahmet Paşa'nın yetiştireceği subayların komutasında olacaklardı. Ancak bu ra-
dikal düşüncelerini uygulama firsatı bulamadı. Sadece Humbaracı Ocağı'nı ıslah edebildi.
Ğ Yeniçerilerin muhalefet edebileceği düşünüldüğünden Humbaracı Ocağı'nın kışlaları ve eğitim yeri, Üsküdar'da
Ayazma Sarayı civarında oluşturuldu. Humbaracı Ahmed Paşa'nın ölümünden sonra evlatlığı Süleyman Ağa,
ocağın idaresini üstlendiyse de, Humbaracı Ocağı 1750'de kapatıldı.
Humbaracı Ahmet Paşa'nın girişimleriyle 1736'da topçu askerlerinin eğitimi için Kara Mühendishanesi (Hende-
şehane) kuruldu. Okula alınan öğrenciler, yeniçeriler problem çıkarmasın diye saray muhafızları Olan bostancı-
lardan seçildi. Humbaracı Ahmet Paşa, Avusturya karşısında başarılı olunan 1736-1739 Savaşı'nda önemli roller
oynadı.
Yeni Bir Düzen Fikri
İbrahim Müteferrika'mn 1731'de I. Mahmut'a sunduğu ve Müteferrika Matbaasının dokuzuncu kitabı olarak
1732'de yayımlanan Usulü'I-Hikem fi Nizâmili- Ümem, yani Milletlerin Düzeninde Tutulacak İlmî Usûller isimli
kitabı siyasetnâme türünde bir eşerdir ve daha çok devlet düzeni ve askerlik sanatıyla İlgilidir. Müteferrika,
Sultan I. Mahmut'a bir nevi ıslahat projesi gibi sunduğu eserinde Avrupa'daki devlet yönetimi şekillerinden
bahseder, eserde ayrıca fizik, astronomi ve coğrafya ilimlerinin devlet yönetimindeki önemi üzerinde durarak,
bu İlimlerin gelişmediği bir ülkede sağlam bir devlet düzeninin kurulamayacağını söyler. Bunun yanında "nizâm-l
cedid", yani "yeni düzen" tabirini kullanarak, Osmanlı İmparatorluğu'nun da 18. yüzyıl Avrupa'sında gelişen
yeni askerlik düzenlerini mutlaka alıp uygulaması gerektiğini ifade eder.
18. Yüzyıl Islahatlarının Özellikleri
ö 17. yüzyıl ıslahatlarında örnek, imparatorluğun kendi geçmişi, özellikle de Kanunî dönemindeki günleri idi. O
dönemde Avrupa örnek değildi. Bu yüzyılda Lale Devri ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu ilk defa yüzünü Batı'ya
döndü. Avrupa'daki gelişmeler ömek alınmaya başlandı.
ö 18. yüzyılın ikinci yansından itibaren Batılı yeni müesseseler kurulmaya başlandı. Bu iş için de başta Fransa
olmak üzere, birçok ülkeden Avrupalı uzmanlar getirildi. Osmanlı İmparatorluğu, daha önceki dönemlerde de
"Taife-i Efrenciyan" adı altında top ve diğer silahların yapımı, gemi inşası gibi alanlarda Avrupalı uzmanları istih-
dam etmekteydi. Ancak bunlar teknisyen olarak görev yapıyorlardı. 18. yüzyılda gelen uzmanlar imparatorluğun
askerî yapısını değiştirdiler.
18. yüzyıl ıslahatlarının en önemli özelliklerinden biri devamlılığının olmamasıdır. Tehlike kapıya dayandığı za-
man ıslahat yapıldı; tehlike uzaklaştığında, bunlardan vazgeçildi. Nitekim 1739 Belgrad Antlaşmasından önce
yapılan bazı ıslahatlar 1736-1739 Savaşı'nda başarıyı gebrmİş6. Ancak tehlike uzaklaşınca askerî yeniliklerden
vazgeçilip, yapılanlar da rafa kaldırıldı.
1736-1739 OSMANLI-RUSYA-AVUSTURYA SAVAŞLARI
Rusya'ya Savaş İlanı
ö Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya, Lehistan'a kral seçimi yüzünden karşı karşıya gelmiş, ancak İran savaşı yü-
ünden meseleye müdahale edilememişt- Daha sonraki yıllarda Fransa'nın İstanbul'daki elçisi de Villeneuve,
Osmanlı İmparatorluğu'nu Rusya'ya karş savaş açması için kışkırtırken, Ruslar'ın İstanbul'daki elçisi de yazdığı
raporlarla Çariçe Anna'yı sürpriz bir savaşa davet etti.
Rusya, Babıâli'ye bir nota vererek, ülkesine Kırım Tatariarı'n•n yaptığı akınlar yüzünden Prut Antlaşması'm tanı-
madığını bildirdi. Osmanlı yönetiminden kabul edilemeyecek isteklerde de bulundu. İyice gerginleşen ortamda
www.dİzgİkİtap.com
159
SÖLYALÇIN
