Vatan yahut Silistre - Namık Kemal
İslam Bey, nişanlısı Zekiye ile vedalaşıp Silistre Kalesi'ne gide-
cektir. İslam Bey'in, "Beni seven arkamdan ayrılmaz dediği-
ni duyan Zekiye, erkek kılığına girer ve Âdem takma adıyla gö-
nülüler arasına kathr. Silistre Kalesi kumandanı Miralay Sıtkı
Bey, Âdem'i zayıf bulduğu için geri göndermek ister. Ancak
Âdem, kalmak için direnir; savaşmak ister. Çatışmada İslam
Bey yaralanır. Abdullah Çavuş ve Âdem. düşmanın cephane-
liğini havaya uçurur. Düşman, geri çekilir. Bu sırada Âdem'in,
Zekiye olduğu ortaya çıkar. Birbirlerini öldü bilen baba.kız so-
nunda kavuşmuş Olur Zaferin ardından da İslam Bey ve Zeki-
ye'nin düğünleri yapılır.
TANZİMAT DONEMI'NDE İLKLER
İlk resmi gazete: Takvimi Vakâyi (1831)
İlk yan resmî gazete: Ceride-i Havâdîs (1840)
İlk Özel gazete: Tercümân-j Ahvâl (1860)
İlk mizahi gazete: Diyojon (1870), (Teodor Kasap)
İlk makale: Tercümân-ı Ahvâl Mukaddimesi (Şinasi)
İlk şiir çevirisi: Tercüme-i Manzûme (Şinasi)
Fabl çevirileri yapan ilk sanatçı: Şinasi (Fransız yazar
La Fontajne'den)
İlk atasözleri derlemesi: Durûb-ı Emsâl-i Osmâniye (Şinasi)
Noktalama işaretlerini kullanan ik sanatçı: Şinasi
İlk roman çevirisi: Telemak (Yusuf Kâmil Paşa, Fransız yazar
' dan)
İlk yerli roman: Taaşşuk-' Talat ve Fitnat (Şemsettin Sarni)
İlk edebî roman: İntibah (Namk Kemal)
İlk tarihî roman: Cezmi (Namık Kemal)
İlk realist tonun: Araba Sevdası (Recaizade Mahmut Ekrem)
İlk köy romanı: Karabibik (Nabizâde Nâzım)
İlk psikolojik roman denemesi: Zehra (Nabizâde Nâzım)
İlk tezli (bir görüşü savunan) roman denemesi: Zehra
(Nabizâde Nâzım)
İlk polisiye roman: Eşrâr-l Cinâyât (Ahmet Mithat Efendi)
104
ilk kadın romancı: Fatma Aliye Hanım
İlk hikâye denemesi: Müsameretnâme (Emin Nihat)
İlk yerli hikâye: Letâİf-İ Rivâyât (Ahmet Mithat Efendi)
Batılı ölçütlere uygun ilk hikâye: Küçük Şeyler (Sami Paşazâde
İlk modern tiyatro: Şair Evlenmesi (Şinasi)
İlk dram denemesi: Hikâye-i İbrahim Paşa be İbrahim-i Gülşenî
(Hayrullah Efendi)
İlk sahnelenen tiyatro: Vatan yahut Silistre (Namık Kemal)
Aruzla yazılan ilk tiyatro: Eşber (Abdülhak Hamit Tarhan)
Heceyle yazılan İlk tiyatro: Neşteren (Abdülhak Hamit Tarhan)
İlk pastoral şiir: Sahra (Abdülhak Hamit Tarhan)
İlk uyaksız şiir: Validem (Abdülhak Hamit Tarhan)
İlk köy şiiri: Köylü Kızların Şarkısı (Muallim Naci)
İlk antoloji: Harâbât (Ziya Paşa)
Batılı anlamda ilk günlük: Seyahat Jurnali (Direktör Ali Bey)
İlk mizahi sözlük: Lehçetü'l-Hakâyk (Direktör Ali Bey)
İlk eleştiri yazısı: Lisân-l Osmânî'nin Edebiyatı Hakkında Bazı
Mülâhazâtl Şâmildİr (Namık Kemal)
İlk eleştiri kitabı: Tahrib-i Harâbât (Namık Kemal)
TANZİMAT DÖNEMİ ÖĞRETİCİ METİNLERİ
Gazetelerde yayımlanan makale, eleştiri, gezi yazısı, anı gibi
öğretici türler; bu dönemde yaygınlık kazanmaya başlamıştır.
Toplumsal konular işlenmiştir, düşünce ve duygularda toplu-
mun yaran Ön plandadır.
Bu dönem Öğretici metinlerinde İkilik yani eskiyeni (Doğu-Ba-
ü) çatışması temada, dilde, ifade biçimlerinde varlığını hisset-
tirmiştir,
Özellikle hürriyet, adalet, eşitlik, kanun üstünlüğü, hak, hukuk
gibi kavramlar etrafında eşerler verilmiştir,
Bu dönem Öğretici metinlerinde dil; Arapça, Farsça kelime ve
tamlamalar kullanılmasına rağmen halkın anlayabileceği oran-
da sadedir.
