Varlık Felsefesi (Ontoloji)
5. Milet felsefe okulu düşünürlerinden,
— Thales, yeryüzü ve gökyüzündeki her şeyin
sudan türediğini
1.
— Anaksirnandros, doğada varolanların Ape-
iron'dan (sınırlı olmayan) meydana geldiğini,
— Anaksimenes, var olan her şeyin sıcak nefes
adını Verdiği havadan oluştuğunu İleri sür-
müştür.
Bu görüşler, Milet felsefe okulunda aşağıdaki
Sorulardan hangisine yanıt arandığını göste-
A) Evren değişebilir mi?
B) Bilgimiz ne ile başlar?
C) İnşan, aklıyla evreni kavrayabilir mi?
D) Sonsuz olan nedir?
E) Evrenin ilk öğesi nedir?
(1991-ÖYS)
6. Felsefi görüşlerinde otobüsü bir düşünceden
ibaret sayanlar, Otobüsün altında ezilmemek için
hızla karşı kaldırıma koşarken onun düşünceden
ibaret olmadığını çok iyi anlarlar.
2.
Bu cümlede eleştirilen görüş aşağıdakilerden
hangisidir?
A) Bilginin tek kaynağı duyumdur, duyumlardan
geçmeyen bilgi düşüncede var olamaz.
B) Bilinebilir olan yalnızca olgulardır.
C) Varlıkları yaratan düşüncedir, düşüncenin
dışında nesnel bir dünya yoktur.
D) Bilgi ancak gözlem yoluyla elde edilebilir.
E) Bilgi, gözlem ve düşünmenin belli bir birikimi
sonunda birdenbire gerçekleşir.
(1989-ÖYS)
3.
7. İslamiyette, Tanrıyı, evreni ve insanı bir bütün
içinde gören, insanın Tanrı ile, başka inşan-
'arla ve kendisiyle olan ilişkilerini bu bütün
içinde arayan ve açıklayan felsefi akıma ne
ad verilir?
A) Kelâm B) Tefsir
C) Tasavvuf
D) Mutezile E) Eş'ariye
(1989-ÖYS)
72
Bölüm 7
I, "Bütün gerçeklik. Ben'in bir sınırlamasıyla
oluşur." (Fichte)
II. "Gerçek, inşan zihni tarafından yapılan bir
binadır.” (Kant)
III. 'Akla uygun olan gerçektir, gerçek olan akla
uygundur." (Hegel)
Yukarıdaki üç görüsün Olan yanı aşağı-
dakilerden hangisidir?
A) Asıl gerçeği madde Olarak görmeleri
B) İnsanla evreni iki değişmez varlık olarak gör-
meleri
C) Gerçeği inşan zihninin bir yansıması olarak
görmeleri
D) Evrenin sürekli değişimini vurgulamış olmala-
E) İnsanı, evrenin küçük bir örneği olarak gör-
meleri
(1978-(jsş)
"İnşan ırmakta ancak bir kez yıkanır."
Herakleitos, bu düşüncesiyle aşağıdaki yargı-
'ardan hangisini dile getirmiştir?
A) Evrenin ana ilkesi sudur.
B) Güneş altında yeni bir şey yoktur.
C) İnsanla evren arasında sıkı bir ilişki vardır.
D) Her şey sürekli olarak değişir.
E) İnşan, "doğa"nın bir parçasıdır.
(1978-Üsş)
Thales, "Her şeyin kaynağı ve ana kucağı,
şudur.” demiştir. Bu düşünce aşağıdaki, an-
lamlardan hangisini içermez?
A) Nesnelerin kaynağı tektir.
B) Nesneler arasında bir "çoklukta birlik" vardır.
C) Nesnelerin değişimi dönüşümlüdür (periyo-
diktir).
D) Nesnelerin tümünün bir kaynağı ve sonu var-
E) Başında ve sonunda aynı kalan nesne yoktur.
(1977-ÜSS)
Bölüm 7
YGş
ÖYS
üşs
4.
D
5.
D
YGS SORULARININ ÇÖZÜMLERİ
Bu soru ilk bakışta bir ahlak felsefesi sorusunu
andırsa da paragrafın son cümleleri varlık fel-
şefesine vurgu yapmaktadır. Bu manasıyla var-
lığı ikiye ayırabiliriz. Gerçek varlıklar ve düşün-
sel (İdeal) varlıklar. Gerçek Varlıklar: İnşan zih-
ninden bağımsız dış dünyada bulunan varlık-
lardır. (Uludağ, ev, maşa gibi) Biz onları algıla-
sak da algılamasak da onlar hep vardır. Gerçek
varlıklar zamana ve mekâna bağlıdır. Bu yüz-
den değişirler, yok olurlar ve var olurlar.
Düşünsel varlıklar İse inşan zihnine bağımlı
olan yani onun ürünü olan varlıklardır. (Kafdağı,
deniz kızı, pi sayışı gibi) Onlar ancak düşünce-
de var olurlar. Düşünsel varlıklar zaman ve
mekân dışıdır, bu nedenle değişmezler, hep
kendi kendisiyle aynıdır. Paragrafta geçen "iyi-
lik” kelimesi, içinde duyu verilerini barındırma-
yandır (görülemeyen, dokunulamayan, tadıla-
mayan) yani düşünsel varlıklardır. Düşünsel
varlıklar duyu verilerine dayanmadığı halde
paragrafça yok sayılmamaktadır. Yok sayılma-
maşının nedenini de son cümleye bağlayan bu
metinde vurgu "oysa bende bir iyi fikri var" ifa-
desindedir. Bu da fikrin D şıkkında verilen
düşünülebilir olmasına dayanır.
Yanıt D
2.
3.
4.
Varlık Felsefesi (Ontoloji)
Bu parçada verilen temel önermeyi bulmak için
birinci tümce "duyumsanmayanlar" ikinci
tümce de "vardır" sözcükleri ile temsil edildi-
ğinde, önerme, "Duyumsanmayanlar vardır"
olur. Soru yazarlarının kavram karmaşası dik-
kate alınmadığında okuyucu için karş örneği
kolayca bulunabilecek bir sorudur, Doğru Yanıt
E seçeneğidir. Ancak, Berkeley'in "algılama"
kavramı soyut olanı da içerir. Örneğin zaman
kavramı hiçbir duyumla alınmadığı halde algıla-
nır. Algı, anlamlandırılmış duyum olarak tanım-
landığında tek bir duyumun anlamlandırılması
olarak düşünülmemelidir. Ayrıca, bu alana ilgili
ve derin düşünmeyi seven okuyucular İçin,
Berkeley'in evrensel ruhsal gücü de algılama
yoluyla var kabul ettiğini de hatırlamakta yarar
vardır. Böyle düşünüldüğünde sorunun hatası-
görmemek mümkün değildir,
yanıt E
Bu soru, hatasız ve güzel bir soru olmasına
karşın felsefe dersi müfredatında Özsel ve ili-
neksel nitelikler yer almadığından mantık dersi
almayan birçok öğrencinin boş bırakacağı bir
soru Olma durumuna düşmektedir.
Aristoteles'e göre, tanım tam Olmalı ve Özsel
niteliklerden oluşmalıdır. Bir kavramın ilinekleri
ile tanım tam Olamaz. Bu parçada "fil” kavramı
ilineksel nitelikleri ile tanımlanmaya çalışılmış-
tır. Böylece. tanımın Özsel ve ilineksel nitelikle-
ri sorgulanmıştır. Diğer seçeneklerden A, için
ders kitabınızın Farabi bölümünü, C seçeneği
için mantık kitabınızın gerçeklik-nalik bölümü-
nü, D seçeneği için Aristoteles'in varlık felsefe-
sini okuyunuz. E seçeneği türkçe bilgisiyle
düşünülerek elense de lise.düzeyinde derinle-
meşine ele alınan bir sorunsal değildir.
Yanıt B
Parçada, "Biz (özne), nesnelere anlam yükle-
mekte ve böylece onlara 'var olma' olanağı sağ-
lamaktayız” vurgulaması ile varlık alanı özneye
bağlanmıştır. Bu yanıt, A seçeneğinde yer alan
"özneden ayn bir varlık alanı var mıdır" problemi-
nin sorgulanmasını gerekli kılar. Parça, diğer
seçeneklerde yer alan problemlere yanıt niteli-
ğinde değildir.
Yanıt A
73
