v/ ÖĞREN
Musikiyi, hayal gücünü, anlam derinliğini ve yeni maz-
munlar bulmayı önemseyen sebkihindicilerden Naili, Ne-
şati, Fehim ve Şeyh Galip; günümüzüdeki "Sembolizm"e
benzer bir akım oluşturmuşlardır, Nefi de bu akıma uy-
gun bazı şiirler yazmıştır. Bu akımda kapalılık ve çok kat-
manlılık göze çarpar. Bu akım Hindistan'da Babürlü Hint-
Türk hükümdarlarının sarayında Farsça yazan şairlerce
oluşturulmuştur.
DİKKAT
• 17. yüzyılın büyük şairi Nabi'nin Hayriye ve Hayrabat
mesnevilerinin dışında Surname, Tuhfetül Harameyn,
Münşeat ve Fetihname—i Kamâniçe adlı eserleri mevcut-
tur. Surnameşi IV. Mehmet'in şehzadeleri için Edirne'de
yapılan sünnet törenlerini konu alır.
• İbrahim Müteferrika'nın 1727de kurduğu matbaada ilk
basılan kitap, Vankulu Lügatl'dır. Kâtip Çelebi'nin Cihan-
nüma adil coğrafya ansiklopedisi de ilk basılan kitaplar-
dandır,
ÖĞREN
• Sumameler padişah çocuklarının düğünlerini, sünnet
törenlerini yani sevinçli günlerin neşesisini anlatan eser-
lerdir. "Suriyye" adıyla anılan kasideler, bu gruba girer.
Seyyid Vehbi'nin, Abdi'nin, Haşmet'in Nabi'nin ve Ali
Mustafa Efendi'nin sumameleri tanınmıştır.
• Bir şehrin güzelliklerini Öven pastoral mesnevilere
"şehrengiz" denir. İlk şehrengiz Piriştineli Mesihi'ye ait
olan Edime Şehrengizi'dir. Azızi'nin [se İstanbul Şehren-
gizi vardır.
DİKKAT
Baki, yaşamın zevkini ve neşesini yansıtan rindane ga-
zellerin; Fuzuli; aşk acısından duyulan mutluluğu yansı-
tan âşıkane gazellerin; Nedim, İstanbul Türkçesiyle
lenen şuhane gazel erin; Nabi ise hikemi, hakimane ve
didaktik gazellerin ustasıdır.
DİKKAT
Müstezat, bir uzun bir kısa, bir uzun bir kısa mısraların İç
içe girmesiyle oluşur. Serbest müstezat ise uzun ve kısa
mısraların düzensiz Olduğu aruz Ölçülü şiirlerdir. Serbest
şiirde İse Ölçü yoktur,
ÖĞREN
Pendname, insanlara öğüt vermek amacıyla yazılmış
manzum veya mensur eserlere denmektedir. Pendname
sözcüğünü Türkçeye "Öğütler Kitapçığı" diye çevirebiliriz.
Pendnamelerin en meşhuru Feridüddin Attar'ın Pendna-
me'sidir. Bu eserin Türkçeye manzum, mensur birçok çe-
virİsİ yapılmıştır. Güvahİ'nİn 1527'de kaleme aldığı 2133
beyitlik manzum Pendname'de Attar'ın etkisi pek fazla
görülmemektedir. Aşağıdaki dizeler bir Pendname'den
alınmıştır.
Gözle konşu hakkım dinle beni
İster isen Hak seve dâ'im şeni
Kırma gönlün hoş geçin mü'mİn İsen
Dü cihânda olmak istersen esen
Konşuşunu kim ederse bî - huzûr
Dü cihânda Hak anı ede kuşür
ÖĞREN
Divan şiirinde şunlar görülür:
Arapça ve Farsça sözcükler, tamamlamalar
Beyit veya bent birimi
Aruz Ölçüşü
Bireysel, hayâli, soyut konular
Konu bütünlüğünün genellikle olmaması
• Sanatlı söyleyiş
Mahlas kullanma
Mazmunlara çok yer verme
Biçimci olma
Yüksek zümreye hitap etme
Aşk tasavvuf, İslam mitolojileri konularına ağırlık ver-
Şiirlere Özel ad koymama
o
161
