Uygurlar Devleti
Kutluk Bilge Kül Kağan
Bögü Kağan
Manihaizm
Yerleşik Yaşam
Orta Oyunu
Matbaa
Kütüphane
Bankacılık
• 1209 yılında Moğol egemenliğine giren Turfan Uygurları, Mo-
ğol devlet kademelerinde memurluk, kâtiplik hatta yöneticilik
yapmışlardır. Moğolların Türkleşmesinde etkili olmuşlardır.
• Moğollar, Uygurlara hitap ederken "Benim Hocam" demişlerdir.
UYGUR DEVLETİ
TURFAN UYGURLARI
HAVZASI
SARI UYGURLAR
DOĞU TÜRKİSTAN
UYGURLAR (744-840)
MANÇURYA
Manihâizm Dinj
• Mani, ışık anlamına gelir. O yüzden
Uygur hükümdarlarının isimlerinin
başlarına "ay" veya "kün" unvanları
verilmiştir.
• Mani'nin mesleği ressamdır. Bu yüz-
den bu dinin etkisiyle Uygurlarda re-
sim sanan gelişmiştir.
• Bu dinde et yemek ve savaşmak ya-
saktır.
• Bu din Uygurların savaşçı özelliklerini
kaybetmesine yol açarken, olumlu bir
sonuç olarak ise Uygurların yerleşik
hayata geçmesinde etkili olmuştur,
Bu dinin etkisiyle Uygurlarda birçok
tapınak inşa edilmiştir.
• Uygurların yapmış oldukları saray ve
tapınak mimarisi ileride Selçuklu ve
Osmanlı devletlerinde külliyelerin
kaynağını teşkil etmiştir. Ayrıca halkın
bu dini öğrenmesi için birçok kitap
basılmış, bu kitapların basımı için de
matbaa geliştirilmiştir,
• Uygur ismi "akraba, müttefik" anlamına gelirken Çin kaynaklarında ise "şahin gibi dolaşan, hücum eden" anlamın-
da kullanılmıştır. İslam (Arap) kaynaklarında ise "Dokuz Oğuz" olarak geçmiştir.
• Karluk ve Basmillerle birleşerek Kutluk Devleti'ne son veren Uygurlar Kutluk Bilge Kül Kağan liderliğinde devletle-
rini kurmuşlardır. Merkezi Karabalsagun (Ordubalıg) şehridir.
• Kutluk Bilge Kağan'ın ölümünden sonra başa geçen oğlu Moyen-Çur Dönemi Uygurların en parlak dönemi olmuştur.
• Moyen-Çor'un ölümünden sonra başa geçen oğlu Bögü Kağan Zamanı'nda Manihaizm dini resmî din olarak kabul
edilmiştir.
• Uygurlar Manihaizm dininin ve verimli tarım havzasını ele geçirmelerinin etkisiyle yerleşik hayata geçen ilk Türk
devleti olmuştur.
• Bögü Kağan, Çin Seferi'ne karar verme konusunda çıkan bir anlaşmazlık bahanesiyle veziri Baga Tarkan tarafindan
öldürülmüştür. Bu süreçten itibaren Uygur Devleti'ni Baga Tarkan yönetmiştir.
• Uygurlara 840 yılında Kırgızlar son vermiştir. Uygur Devleti'nin yıkılmasından sonra Kansu Uygur Devleti (San
Uygurlar) ve Doğu Türkistan Uygur Devleti (Turfan Uygurları) olmak üzere iki ayrı devlet ortaya çıkmıştır.
16
Uygurlar'ın Özellikleri
• Uygurlarda yapılan şehirlere "Balıg" adı verilmiştir.
• Uygurlar hareketli harf sisteminden oluşan matbaayı geliştirmişlerdir.
• Türk tarihinde ilk defa kütüphaneler kurmuşlardır.
• Türk tarihinde ilk kez örgün eğitim kurumlan oluşturmuşlardır.
• Orta oyununu bularak Türk tiyatrosunun temelini atmışlardır.
Pandomim, şan ve operayı bulmuşlardır.
• Türk tarihinde ilk defa çav adıyla kâğıt para kullanmışlardır.
• Türk tarihinin ilk vakıflarını kurmuşlardır.
• Minyatür, çini ve fresk gibi sanat dallarının ilk örneklerini vermişlerdir.
• Töre denilen sözlü hukuk kurallarını yazılı hâle getirmişlerdir.
• Türk bankacılık sisteminin temellerini atmışlardır.
• Nişadır (Çin kaynaklarında Uygur tuzu veya Tatar tuzu) denilen made-
ni Çin'e İhraç etmişlerdir.
• Akapunktur ve çiçek aşısını kullanmışlardır.
instagram.com/copysinav
