ÜNSAN ve ÇEVRE
EKOLOJİK DÖNGÜLERE İNSAN MÜDAHALELERİ
A. Su Döngüsüne İnşan Etkileri
Hızlı nüfus artış, ileri teknoloji, şehirleşme ve endüstrideki gelişmeler top-
lumların suya olan İhtiyacını arttırmıştır.
Suyun aşın kullanılması İle su döngüsünde bozulmalar meydana gelmiştir.
Şirnbİ bunları birlikte İnceleyelim.
1. Tarımda Su Kullanımının Su Döngüsüne Etkileri
Sulamalı tarımın yaygınlaşması İle akarsular, sulak alanlar ve yer altındaki
sulardan yararlanma artmıştır. Bu durum, Su kaynaklarının potansiyelini
zorlamaya başlamıştır,
2. Kentleşme Ve Nüfus Artışının Su Döngüsüne Etkileri
Hızlı nüfus artışı ve kentleşme ile birlikte içme ve kullanma suyu temin et.
mek için akarsulardan, göllerden, yer altı sularından giderek daha fazla
miktarda şu kullanılmaya başlanmıştır.
Kentleşme ve nüfus artışının şu döngüsüne etkilerini İnceleyelim.
3. Betonlaşmanın Yer Altı Su Seviyesine Etkisi
Kentleşme ile beraber geniş bir alanın betonlaşması, yer altına sızan sula-
rın miktarını azaltarak yer altı suyunun beslenmesine engel olmaktadır. Ya-
ğışlar da toprak tarafından emilemediği için şehir, sel tehdidi ile karşı karşı-
ya kalmaktadır.
Betonlaşma hızını göstermek İçin Çin İyi bir Örnektir. Çin'in 1949 yıllında
130 Olan kent Sayışl 2000 yılında 600'ün üzerine Çıkmıştır. Bu yüzden beton
alanlar; genişleyerek şu döngüsünün bozulmasına neden olmuştur.
Ev
Endüstri
(yenilenmeden)
Endüstri
(temizlenerek yeniden)
Sulama
Toplam
1983 YIII
150 krn3
200 km3
2.500 km3
2.850 km3
2015 Yılı
850 krn3
850 km3
1.145km3
5.850 km3
11.985 km3
4. Aşırı Kullanımının Yer Altı Su Seviyesine Etkisi
İnşanlar gereksinimlerini karşılayabilmek için yer altl sularım aşrı miktarda
tüketirler. Bu yüzden özellikle şehirlerde yer altl su seviyesi düşer.
5. Yer Altl Sularına Deniz Suyunun Karışması
Deniz kıyılarında yer alan şehirlerde yer alt Suyunun aşrı kullanılmasıyla
yer altı suyuna tuzlu su karışır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı İ Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki etkinliklerden hangisinin çev-
re sorunlarına neden olduğu söylene-
A) Kentleşmenin artması
B) Sanayi faaliyetlerinin yaygınlaşması
C) Bataklık alanhnnın kurutulmay
D) Su toplama ha•aalanmn yerleşime açıl-
E) Nöbetleşe ekimin yaygınlaşması
Nöbetleşe ekim önleme ol-
duğuna göre, çevre sorunlanna neden ol.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
HIZI' nüfus anış, İleri teknoloji ve Şehir-
leşme şu döngüsünü olumsuz etkiler.
Buna göre, yukarıdaki haritada numara-
lanmış yörelerin hangisinde su döngü-
sû üzerinde insan etkisinin diğerlerin-
den daha az olduğu Söylenebilir?
AYI B)" 9111
ÇÖZÜM:
III. yörede nüfus az, şehirleşme dü-
şük sanayileşme düzeyi azdır.
YANIT: C
İNSAN ve ÇEVRE
6. Sanayide Su Kullanımının Su Döngüsüne Etkileri
Sanayi İşletmeleri kurulurken su gereksinimi göz önünde bulundurulmalı-
dır. Sanayide şu kullanımı dünyada tüketilen su miktarının % 25'inİ Oluştu-
rur. Bu oran sanayileşmiş ülkelerde % 50 ile % 80 arasındadır.
Sanayide su kullanımı ile tarımda şu kullanım arasında geri kazanma bakl-
mından farkM1klar vardır. Tanmda kullanılan suyun % 60 oranında kayba
uğradığı belirlenmiştir. Halbuki sanayide kullanılan suyun çok az miktarı
gerçekte tükeülir. Geri kalan su soğutma, işleme ve diğer aktivitelerde kul-
lamlır. Örneğin, bir ton çelth üretimi İçin gerekli Olan su, 280 tondur. Ancak
kullanılan suyul yaklaşık 266 tonu geri kazanma ile yeniden kullanılabil-
Bu, aynı zamanda koruma İçin büyük bir kazançtır.
Sanayide kLMamlan suyun kimyasal Özeliklerinde ve ısısında bir takım de-
ğİşİkhkIer olmaktadır.
Atik sular sıcak İse akarsu, göl veya denize karıştığı yerde onamın sıcaklı-
ğmı değiştirerek bitki ve hayvanların Ölmesine ve zararlı türlerin üremesine
yol açabilm"dir.
Sanayiden kaynaklanan künyaşal atıklarm denizlere. göllere ve yer altl Sü-
lanna karışması binlerce canlının yaşadığı bu onamlara zarar vermektedir.
7. Baraj ve Kanalların Su Döngüsüne Etkileri
İnşanlar akarsulardan çeşitli amaçlarla (İçme, kullanma, sulama Suyu, ener-
ji sağlama ve taşkınları kontrol etmek için) faydalanabilmek için barajlar
yapınışlardır. Bugün üzerinde baraj bulunmayan çok az akarsu vardır. Dün.
ya nehirleri üzerinde kurulan barajların sayısı 1950 yılında 5270 iken
1985'te 36.562'ye yükselmiştir, Baraj yapılarak yeryüzüne düşen yağışın
akarsular aracılığı ile göllere ve denizlere ulaşması kısıtlanmıştır.
Yanhş planlama He yapılan barajlar nedeniyle akarsuyun aşağı kesimi su-
suz karnakta ve buralarda yaşayan canlılar yok olmaktadır. Baraj gölü al-
tında akarsu kısımlarındaki balık ve diğer Su canlılarının yumurtla-
dlklan ve yaşadıkları yuvalar tahrip olmaktadır.
Barajlarm yapdrnaşl He birlikte daha Önce akarsularca denize taşınan orga-
nik atıklar ve silisler buralarda birikmeye başlar. Böylece denize ve göle
ulaşan Etil su rniktan ve rnineral oranı azalır.
8. Sulak Alanlarl Kurutmanın Su Döngüsüne Etkileri
Bataklıklar insanlık tarihi boyunca gereksiz görülmüş ve kurutulmaya çalı-
şllrr*r. Halbuki bataklıklar alanları ekosistemin çök önemli bir parçasıdır.
Sulak biyolojik çeşitliliğin ve ekolojik dengenin korunması ve de-
vamldlğımn sağlanması yönünden büyük öneme sahiptir. Sulak alanlar , yer
suyumm gelir ve gider bütçesini dengeleyerek taşkınların etkisini azal-
tarak bölgenin Su r*nini düzenler.
Sulak alanlar, bulundukları çevrenin nem oranını yükselterek başta yağış ve
ycakhk gbi elemanları üzerinde olumlu etki yapar. Bu alanlar; tortul-
lan, beşin maddelerini ve zehirli maddeleri tutarak su kalitesini yükseltir.
Sulak alanlar aynı zarnanda tropik ormanlarla birlikte yeryüzünün en fazla
biyolojik üretim yapan ekosistemleridir. Bu nedenle sulak alanlar gerek
ekol* değeri gerekse ticari değeri yüksek değişik türden binlerce canlı-
mn yaşamasına olanak sağlar. Sulak alanlar, tüm dünyanın doğal zengin-
lik müzeleri olarak kabul edilmektedir.
İnsanlar, sulak alanhn kurutarak bu dengeyi altüst etmektedirler.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinin su döngü-
sünü olumsuz yönde etkilemesi belden-
A) Kentsel alanların artmasının
B) Baraj çevresinin ağaçlandırılmasının
C) Sulak alanların kurutulmasının
D) Su kaynaklarının sanayide kullanılma-
E) Akarsular üzerindeki baraj sayısının art-
ÇÖZÜM:
Baraj çevresinin ağaçlandırılması erowo-
nu azaltan, sürdürülebilir çevre kullanımına
uygun bir faaliyettir.
YANIT: a
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi şu döngûşü•
nün bozulduğuna bir kanıt değildir?
A) Taban şuyu seviyesinin düşmesi
B) Deltalara ulaşan şu miktarının azalması
C) Magmatik sulann su döngüsüne katıl-
ması
D) Sel ve şu taşkınlarının artması
E) Yeraltl sularına deniz suyunun karışması
ÇÖZÜM:
Yer'in derinliklerinden gelen magmatik
suların şu döngüsüne katılması ekosis-
temin işleyişine uygun doğal bir Oluşum-
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Amlatırnn Soru BEnkaşJ
