/3.ümte / BİYOTEKNOLOJİ VE GEN MÜHENDİSLİĞİ
lin sentezlettirilir. Bu yöntem sayesinde istenilen ürün ucuz bir maliyet ile bol
miktarda üretilir.
Günümüzde biyoteknolojik uygulamalardan hastalıkların teşhis ve tedavisi,
gıda sanayi, suların arıtılması, tarımsal üretim ve suçluların belirlenmesi gibi bir
çok alanda yararlanılmaktadır.
b. Gen Mühendisliği
Gen mühendisliği, canlıların kalıtsal yapılarını değiştirerek onlara yeni özellikler
kazandırmaya çalışan bir bilim dalıdır.
Gen mühendisleri istenilen genlerin izolasyonu, çoğaltılması, farklı canlılara
ait genlerin birleştirilmesi ya da belirli bir genin bir canlıdan başka bir canlıya
aktarılması gibi çalışmalarla uğraşırlar.
Farklı canlı türlerine ait DNA moleküllerinin kesilmesi ve kesilen parçaların birbi-
rine eklenmesi sonucunda yeni bir DNA molekülünün oluşturulmasına rekom-
binasyon denir. Bu yolla oluşturulan DNA molekülüne ise rekombinant DNA
(rDNA) adi verilir.
Gen mühendisliği sonucu oluşan canlılara genetiği değişmiş organizmalar
(GDO) ya da transgenik organizmalar adı verilir. Bu organizmalar insanlar için
yararlı olan protein ve diğer molekülleri üretirler. Değişiklikler kalıtım materyali
olan DNA'da yapıldığı için yeni genetik özellikler sadece genetiği değiştirilmiş
canlılarda değil, onların yavrularında da bulunur.
Model Organizma :
Model organizma belirli biyolojik olayların anlaşılması için yapılan deneylerde
yaygın olarak kullanılan canlılara verilen genel isimdir.
Biyoteknoloji, genetik, moleküler biyoloji gibi biyolojinin pek çok dalında farklı
özelliklere sahip model organizmalar kullanılmaktadır.
Model organizmaların sahip olması gereken temel özellikler aşağıda verilmiştir:
Örnek Sorular
Plazmit DNA'lar ile ilgili,
4.
5.
a-
6.
III.
Bakterilerde bulunan küçük ve halkasal
yapılı DNA molekülleridir.
Kendini eşleyemez ve bir bakteriden di-
ğerine aktarılamazlar.
Gen klonlamada vektör olarak kullanıla-
bilir.
ifadelerinden hangileri yanlıştır?
B) Yalnız III C) I ve II
A) Yalnız II
D)lveııı
E) II ve III
Bir canlı organizmayı transgenik olarak ta-
nımlayabilmek için bu organizmanın aşağı-
daki özelliklerden hangisine sahip olması
gerekir?
A)
B)
C)
D)
E)
Yapay yöntemlerle mutasyona uğratılmış
olması
iki uzak akraba tür arasında gerçekleşen
bir melezleme ile elde edilmiş olması
Yapay seçilimle seçilerek çoğaltılması
Genetik mühendisliği yöntemleri ile kendi-
ne ait olmayan gen aktarılmış olması
Genetik mühendisliği yöntemleri ile başka
bir organizmadan klonlanmış olması
(2018 - AYT)
•
Kısa bir yaşam döngüsüne sahip olmalı
Laboratuvar koşullarında üretilebilmeli
Üzerinde genetik çalışmalar yapmaya uygun olmalı
Yavruların gelişim süresinin kısa olması
Genom haritasının çıkarılmış olması
Biyoteknoloji ile ilgili yapılan çalışmalarda Escherichia coli ve Saccharomyces
cerevisiae gibi model organizmalar yaygın olarak kullanılır.
C. GEN KLONLAMA
Seçilmiş bir genin bir vektör (plazmit veya virüs) içerisine eklenerek bir bakte-
riye aktarılması ve sonra bu bakteri aracılığı ile pek çok kopyasının üretilmesi
işlemine gen klonlaması adı verilir.
Genlerin ya da DNA parçalarının klonlanabilmesi için plazmitler kullanılır. Plaz-
mitler, bakterilerde kromozom dışında bulunan ve kendi kendine bölünebilen
halkasal yapıdaki küçük DNA'lardır.
Plazmit DNA'lar bir bakteriden diğerine aktarılabilir.
Aşağıdakilerden hangisi genetik çalışma-
larda "model organizman olarak kullanılacak
bir hayvanda bulunması istenen özellikler-
den biri değildir?
A)
B)
C)
D)
E)
1
Bir defada çok sayıda yavru üretmesi
Yeni döl verme süresinin uzun olması
Yavrularının gelişim evresinin kısa olması
Laboratuvar koşullarında üretilebilmesi
Üzerinde çalışma yapmaya elverişli olması
(2016- LYS)
E
2
B
3
c
255
