Örnek Soruyu Değiştir

ÜÇ KUVVETLER c. Tektonik Depremler Plakaların hareketlerine bağlı olarak, yerkabuğunda basınç ve gerilmeler meydana gelir. Basınç ve gerilmeler nedeniyle biriken enerjiye karşı koy& mayan yerkabuğunda, ani kırılma ve yırtılmalar meydana gelir. Bunun sonucunda oluşan titreşimler tıpkı suya atılan taş gibi, dalgalar halinde merkezden çevreye yayılır. Bu şekilde oluşan sarsıntılara tektonik deprem- ler denir. Yeryüzündeki yıkıcı depremlerin %901 tektonik depremlerdir. Tektonik depremler fay hatlarının geçtiği yerlerde ve levhaların sınırlarında mey- dana gelir. Bu depremlerin şiddetlileri büyük can ve mal kaybına Yol Dış Merkez İç Merkezi Eş Eğrileri (İzoselstleri 10: Deprem dalgalarının merkezden çevreye doğru yayılması ve eş deprem eğrileri Yerkabuğunun İçinde yırtjlrnanın başladığı yere İç merkez (hiposantr) denir. / İç merkezden yeryüzüne en yakın mesafedeki yere dış merkez (eplşantr) denir. Burası yeryüzünde depremin en şiddetli Olduğu yerdir. Dış merkezden uzaklaştıkça depremin şiddeti azalır. İç merkezle dış merkez arasındaki mesafeye Odak derinliği denir. Odak derinliği ne kadar az İse depremin yüzeydeki etkisi 0 derece fazla Olur. Depremi İnceleyen bilim dalına sismoloji denir, Deprem dalgalarını ölçerek kaydeden alete sismograf denir. Büyük deprem olmadan Önce Oluşan küçük sarsıntılara Öncü depremler denir. Büyük depremden sonra Oluşan küçük sarsıntılara artçı depremler denir. Depremler karalarda Olduğu gibi, deniz ve okyanus çanaklarmın derinlik- lainde de Oluşabilir. DIŞ merkezi denizde Olan depremler, Bunamı adl ve- ilen çok büyük dalgalara neden olabilir. Depremin Ölçüşü, depremin büyüklüğü ve depremin şiddetine göre fark- Ildır. Bu iki kavram çoğu zaman aynı kavramlar olarak düşünülür. Depremin büyüklüğü (magnitüdü), deprem odağında, yerkabuğunda yırtılmaya neden olan enerji esas alınarak ölçülür. Prof. C. Richter tarafın- dan bulunan bu yöntem, Richter Ölçeği olarak adlandırılır. ÖRNEK SORU: Yukarıdaki haritada numaralanmış yer. 'erin hangisinde şiddetli tektonik depremlerin olma olasılığı daha azdır? B)" C)IM D)IV E)” ÇÖZÜM: II. yörede aktif hy hatkn bulunmadığı şiddetli tektonik deprem olma olasılığı İÇ KLYVVETLER Richter ölç*e göre depremin büyüklüğü (magnitüdü) 1 İle 8,9 arasın- da değişir. Örn4in 17 Ağustos depremi, Richter ölçeğine göre 7,4 büyük- Depremin şiddeti ise depremin yewüzünde hissedildiği yerlerde arazi, yapılar ve İnsanlar üzerinde yaptığı etkidir. Depremin şiddeti, sezilmeyen deprernden başlamak üzere, büyük afet depreme kadar l'den Ml'ye kadar ölçeklerüilrniştir. Bu Ölçeğe Mercani Ölçeği denir. Depremin «detinİ etkNeyen faktörler şunlardır. — Depremin büyüklüğü (faydaki yırtılmaya neden olan enerjinin büyük- lûğü). — derinliğ — nukeze (rxkez üssüne) ve fay hattım — Arazinin yapısı (drer4--dirençsiz kaya alüvyal dolgu olup olmaması) , — Büta ve yapılarm sağlamlığı. Yeryüzünde Depremlerin Coğrafi Dağılışı Depremlerin en çok Oluşn"u yerler: — Fay haÜanmn yerler, — Genç kıvrım dağlarının uzandığı sahalar (Alp kıvrımları), — Derin akyamm Çukurları, — Okyanus ortası sırtları. Harita•Z• Yeryüzündeki deprem küşâklan Buna göre, yeryüzünth ki ana deprem kuşağı vardır (Harita-2): 1. Büyük okyanus çevresi deprem kuşağı: Yeryüzündeki depremlerin bu kuşakta meydaru gelir. 2. Alp - Himalaya deprem kuşağı: Türkiye'nin de içinde yer aldığı bu kuşakta, yevüzündeki depremlerin %251 oluşur. —271— ÖRNEK SORU: Yeryüzünde, genç kıvrım dağlan ve dep- rem bölgelerinin dağılışında bir paralellik Yemüzünde genç kıvrım dağlarınm da- ğlllş' gözÖnüne alındığında aşağıdaki ülkelerden hangisinde şiddetli deprem görülme olasılığı daha azdır? A) İran C) Finlandiya B) Yunanistan D) şifi daha azdır. ÖRNEK SORU: YANIT: B E) çın ÇÖZÜM: Genç kıvrım dağlarının uzandığı sahalarda kırık hatlarının fazla olması nedeniyle şid- detlİ depremler görülür. Finlandiya gibi eski oluşum kara parçalarında aktif faylar olmadığı İçin şiddetli deprem görülme Olasıhğl azdır. YANIT: C ÖRNEK SORU: Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre. 'erin hangisindeki doğal afetlerde yer- kabuğu hareketlerinin payı daha faz- Aşağıdaki ülkelerin hangisinde tsu• namiye bağlı doğal afetlerin BŞanma riskl daha yüksektir? A) Endoneq•a B) Ukrayna C) D) İsveç E) Mısır ÇÖZÜM: Şiddetli depremlerin neden olduğu tuna- mi daha çok Büyük Okyanus kıyıların" etWlİdir. Endonezya bu kuşakt yer alır. ladır? A) 1 911 ÇÖZÜM: C) 111 YANIT: A Coğrafya 1-2 Konu Anlaümh / Som Bankay Alp orojenez kuşağında bulunan V. yörede yerkabuğu hareketliliği daha fazladır. YANIT: E Coğrafya I -2 Konu I Soru Bankası