TÜRKÜYE 'NÜN YERŞEKİLLERİ
Resim•3: Falezlerin yaygın Olduğu Batı Karadeniz kıyılan (Amasra)
Kıyılarda biriktirme şekillerinden olan plajlar, sığ denizlerde, koy ve kör-
tezlerde, dalgaların İleri geri hareketiyle Oluşur. Denize dökülen akarsularm
getirdiği kumlar, plajların oluşmasına uygun koşullar hazırlar.
Karadeniz kıyılarında Orta Karadeniz sahillerinde, Batı Karadeniz'de Cide
ve Akçakoca'nın batışında, Sakarya deltasıyla Şile, Kilyoş ve Durusu
arasında plajlı kıyılar yaygındır. Ege kıyılarındaki koylarda, Akdeniz'in batl
kıyılarında, Antalya - Alanya arasında ve Gazipaşa - Silifke arasında, Göksu
deltasında geniş kumsallar bulunur,
Sinop Boztepe, Marmara'da Kapıdağ Yarımadası birer tombolodur.
İstanbul'da Duruşu, Büyükçekmece ve Küçükçekmece, Çukurova deltasın-
da Karataş gölleri lagündür.
G, Türkiye'nin Akarsuları
Akarsuların Genel Özellikleri
— Türkiyede büyüklü küçüklü 600 kadar akarsu havzası bulunur. Bunların
büyük bir bölümü açık havzadır,
- Engebeli bir ülke olduğu için akarsu havzaları parçalanmış ve küçüktür.
Kaynak kısımlarıyla ağız kısımları arasındaki yükselti farkı oldukça fazladır.
— Akarsu yataklarının eğimi, denize yakın kesimler dışında, genel olarak
fazladır,
— Denge profiline ulaşan akarsu yoktur.
— Akarsu vadileri baraj yapımına elverişlidir, enerji potansiyelleri yüksektir.
ÖRNEK SORU:
II. Haliç
m. Fiyon
IV. Dalmaçya
kıyı tiplerinden hangilerine Türkiye kıyı-
lannda rastlanmaz?
ADI veli B)ıveıv
C) ııvelll
D)llvew E') mverv
ÇÖZÜM:
Haliç tipi kıyılar akarsuların okyanusa
döküldüğü yenen* gelgit genliğinin
olması Sonucu Oluşur. Türkiye'nin Okya-
nusa kıyısı olmadığı İçin haliç tipi ko.•lhra
rastlanmaz. Fiyort öp/ kıyılar ise yüksek
enlemlerde buzulların etkisiyle oluşur.
Türkiye orta enlemlerde yer ahr ve kıyıların
şekillenmesinde buzullar etkili ofrnamışür.
YANIT: C
160
TÜRKİYE'NİN YERŞEKjLLERj
a. Karadeni2e Dökülen Akarsular
Çonh, Hşt, Maen, Ye*mak, Azılırrnak, Bartın Çayı, Sakarya, Filyoş Çayı.
b. Marmara Denizi'ne Dökülen Akarsular
c. Ege Denizi'ne Dökülen Akarsular
Meriç, Bthwçay. Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes.
d. Akdeniz'e Dökülen Akarsular
Çayı, Köprü Çayı, Manavgat Çayı, Göksu, Seyhan, Ceyhan, ASİ
e. Basra Körfezine Dökülen Akarsular
Fırat, Dide, Zapşuyu
f. Hazar Denizi'ne Dökülen Akarsular
Kura, Aras, Arpaçay.
Bu akarsulardan;
— ASI Meriç yurt dışından kaynağmı alır.
— Fırat, Dide, Zapşuyu, Çoruh, Aras, Kura ve Arpaçay Türkiye'den kay-
nağıru alıp. yun dışında denize dökülen akarsulardır.
Türkiye'deki Kapalı Havzalar
— İç Anadolu kapalı havzaları (Afyon-Akarçay, Konya ve Tuz Gölü),
— Göller havzası,
— Van hawaşl.
Türkiye'de Akarsu Rejimlerl
Akarsularm beslenmesini;
Sıcaklık ve yağış koşullan,
— yerşeklerinh ÖzeNİklerİ.
— akarsu havzasmm şekli ,
— yüzeyin geçirgenlik durumu,
— bRki yoğunluğu etkiler.
Türkiye@e iklim tiplginin çeşitli Olması nedeniyle akarsu rejimleri farklılık
gösterir. Akarsuların beslenme durumlarına göre saptanan rejim üpleri Şun-
ÖRNEK SORU:
Türkiye'nin hidroelektrik potansiyeli: 104,5
milyar kws/yıl İngiltere'nin hidroelektrik
potansiyeli: 8, 6 milyar kwslyll'dır.
Hidroelektrik potansiyelinin farklılığı
İngiltere ve Türkiye'nin aşağıdaki özellik.
lerinden hangisinin farklı Olmasının so-
nucudur?
A) Matematik konumlarının
B) Yağış rejimlerinin
q Bithi örtülethin
D) Ortalama yükseltilerinin
E) Kıyılarındaki gelgit genliğinin
ÇöZüM:
Ortalama yükseltinin fazla olduğu sahalar-
da akarsuların akış hızı daha fazladır. Bu
nedenle yüzeyşekilleri yüksek olan Tür-
kiye 'de hidroelektrik enerji potansiyeli yük.
şemsi az olan İngiltere'den daha fazladır.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralarda gös-
terilen akarsulardan hangisi bir grabeni
izleyerek denize ulaşmaktadır?
— Ulaşıma elverişli değildir.
PULQARIŞTAN
Coğrafya 7-2 Konu Anlatımı” I Soru Bankay
KARADENİZ
A) 1 Bill
ÇÖZÜM:
C) 111
Horst ve grabenlerin geniş yer tuttuğu Batı
Anadolu'da yer alan Gediz Nehri bir gra-
ben içinde akmaktadır.
YANIT: A
Coğrafya I -2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
