TÜRKÜYE EKÖNOMüK COĞRAFYA* (MADENCİLİK-SANAYİ-ULAŞIM-TİCARET-TURİZM)
TER
EfiCîVOi2Q COGFu4FYÂSYXÂîÂDENCILiii-SANÂY1-üLÂŞiM.îiCAtmnjmzıU)
%233
Mal
Diğer
Grafik- 10: Türkiye'de termik santrallerde üretilen elektriğin,
enerji kaynaklarına göre payları (DİE, 2002)
Termik santrallerde üretilen elektriğin;
— % 54,9'u doğalgaz,
- linyit,
— % 9,Yu fuel-oil
— % 4,3'ğ taşkömürü
— % 1,6'ş1 motorin, jeotermal, SIVI kükürt, ağaç kabuğu vb. kullanılarak
elde edilir (DİE, 2002).
6. Su Gücü (Hidroelektrik)
Akarsu önlerine kurulan barajların ardında biriken sular, barajın bir
köşesinde yüksekten indirilir, Hızla İnen sular türbinleri döndürerek elektrik
enerjisi üretir. Kaynağı su olan bu enerjiye hidroelektrik enerji denir.
Türkiye'nin yüksek ve engebeli olması nedeniyle, akarsularının büyük kısmı
dar ve derin vadilerde hızlı akar. Bu özellikler akarsuların üzerinde baraj
yapımına elverişli koşullar oluşturur. Bu nedenle Türkiye hidroelektrik ener-
ji potansiyeli bakımından, Avrupa'da Norveç'ten sonra geHr.
Türkiye'nin İlk hidroelektrik santrali Tarsus Çayı regülâtörü darak kurul-
muştur. 2002 yılı verilerine göre Türkiye'de üretilen elektriğin % 26'sı (33,68
milyar kWh) hidroelektrik santrallerden elde edilmektedir.
GAP'ın tamamlanmasıyla hizmete girecek toplam 17 hidroelektrik santrali-
nin devreye girmesiyle, elektrik üretiminin yarısından fazlasının hidroelek-
trik santrallerden elde edileceği tahmin edilmektedir.
Su gücü; ucuz, temiz Ve tükenmez bir enerji kaynağıdır. Ancak yapılan
barajların ardında biriken suların oluşturduğu göller, büyük alanları İşgal
ettiği için yerleşmeler, tarım alanları ve tarihi eserler yok olmaktadır.
Türkiye'nin hidroelektrik enerji potansiyeli 120 milyar kWh (kilowatt saat)'ür.
Yakın gelecekte bu potansiyelin tamamının kullanılması durumunda bile,
Türkiye'nin enerji ihüyacını karşılayamayacağı tahmin edilmektedir.
7. Rüzgar Gücü
Rüzgar kuleleri üzerindeki pervanelerin hareket etmesiyle dönen rüzgar
türbinlerinden elektrik enerjisi üretüir, Çevreyi kirletmemesi, ham madde
maliyeti olmaması Ve tükenmez bir enerji kaynağı Oluşu başlıca avantaj-
'arıdır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Türkiye'nin ük termik santralleri Yatağan,
Soma, Tunçbilek, Gökova, Seyitömer,
Afşin-Elbİştan ilçelerinde kurumuştur.
Termik santrallerin bu İlçelerde kurul-
maşında aşağıdakilerden hangisi Önce-
likle dikkate alınmıştır?
A) Ulaşımm kolay olrnaşl
B) Enerji kaynağına yakınlık
C) Sanayi merkezlerine Phnhk
D) İklim koşullanmn eh.•erİşlİ olması
E) Büyük yerleşim merkezlerine yakınlık
ÇÖZÜM:
Türkiye'de İlk kurulan termik santraller
daha çok ünyitle çalışmaktaydı. Verilen
ilçelerde termik santrallerin kurulmasının
nedeni zengin linyit yataklarına sahip
YANIT: B
ÖRNEK SORU'.
Aşağıdakilerin hangisinde bir elektrik
santrali, bu santralin kullandığı enedi
kaynağı İle birlikte verilmemiştir?
A) Ovaakça Doğal gaz
B) Manavgat Akarsu
C) Çata* Linyit
D) Sarayköy Buhar gücü
E) Soma —ş Linyit
Çatalağzı (Zonguldak) terrnİk santraWnin
kaynağı taşkömürüdür.
YANIT: C
Ancak rüzgar santrallerinin kurulduğu yerlerin geniş alan kaplaması, tam
kapasiteyle çalışması durumunda çevrede gürültü oluşturması ve pahalı bir
yatırım olrnası bu kaynağının dezavantajlarıdır.
Türkiye'de ücarİ amaçlı İlk rüzgar santrali 1998' de Alaçatı'da (Çeşme-İzmir)
kurulmuştur. İstanbul Hadımköy'de Özel sektöre ait rüzgar santrali vardır.
2002 ydında rüzgar santrallerinde üretden elektrik miktarı 48 milyon kWh'tİr.
miktar aynı yılın toplam elektrik üretiminin % 0,037'şİdİr.
Yılın büyük bir bölümünde rüzgarlara açık bir konumda Olan Çanakkale,
Balıkesir, Manisa ve Muğla'da rüzgar santralleri kurma çalışmaları devam
8. Güneş Enerjisi
Türkiye, güney bölgeleri başta olmak üzere, konumu İtibariyle güneş ener-
fişinden yararlanma bakımından uygun koşullara sahiptir. Kuzey kesimleri
dışında kalan bölgelerinde güneşli gün sayışı ve güneşlenme süresi
oldukça fazladır.
Gününüzde ğineş enerjisi, çoğunlukla konutların çatlarında kurulan
güneş panellerinden yararlanarak şu Işıtılmasında kullanılmaktadır,
Türkiye'nin güneşten elde ettiği enerji 80 bin ton petrole eşdeğerdir.
ve temiz bir enerji kaynağı Olan güneş enerjisinden daha
yararlanılması gerekmektedk.
9. Jeotermal Kaynaklar
Yerkabuğum derinliklerinde bulunan ve sıcaklığı 150-200 •c•yi bulan
sıcak buhar, sondajla yeryüzüne çıkarılıp, ısısından yararlanarak elektrik
enerjisi elde ediür.
100 "C'yi aşmayan sıcak su kaynaklan da tesisatlardan konutlara
verilerek, konutlarm Işıtılmasında ve sıcak şu ihüyaçlannın karşılanmasında
kullandır. Jeotermal sularla seraların ısıülmasında da yararlanılır.
Türkiye'nin jeolojth geçinişine bağlı olarak, zengin bir jeotermal enerji
potansiyeline sahipür. Bu potansiyel GAP'ın elektrik enerjisi potansiyeline
MTA'nın (Maden Tetkik Arama Enstitüsü) 1962'den beri yaptığı çalışmalar
sonucumda tespit edilen jeotermal kaynakların 140'ından İyi verim alınabile-
ceği anlaşmştr.
Türkiye'de İlk jeotermal santral 1984 yılında Buharkent'te (Sarayköy
Denizh ) açılmıştır.
Jeotermal enerWIİn maliyeti düşük uzun ömürlüdür. Bu enerjinin kullanıl-
maşıyla fosil yakıtlardan (kömür, petrol, doğalgaz) büyük tasarruf
sağlanacaktır. 2W2'de jeotermal tesislerden 840 bin ton petrole eşdeğer
enerji
Nükleer Enerji
Radyoaktif rninerallerin (uranyum, toryum ve türevleri) çekirdeklerinin
parçalanmasıyla açığa çıkan ısı enerjisine nükleer enerji denir. Nükleer
santrallerde. elde edilen bu enerji, elektrik enerjisine dönüştürülür.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki grafikte Türkiye'de 1994-2002
yıllan arasında, termik ve hidroelektrik
santrallerde üretilen elektrik enerjisi mik-
tarlan (milyar kWh) gösterilmiştir.
Elektik (webini
üTemük Hidroelektrik
Yalnızca grafikteki verilerden yararla.
narak, aşağıdaki yargılardan hangisine
ulaşılamaz?
A) 2002'de bir Öncek/ yıla göre termik
santrallerde elektrik üretimi azalırken,
hidroelektrik santrallerde anmıştır.
B) Verilen yıllarda toplam elektrik
minde, hidroelektrik santrallerin payı
sürekli azalmıştır.
C) Termik santrallerde üretimin en fazla
olduğu yılda, hidroelektrik santrallerde
enerji üretim/ en az olmuştur.
D) Toplam enerji üretimi İçinde, termik ve
hidroelektrik santrallerin paylarınm bir
birlerine en yakın olduğu yıl 1996'dır.
E) Verilen yıllarda, hidroelektrik üretiminin
en çok olduğu yılda bile, termik şant-
rallerdeki en düşük üretimden daha
çözüM:
Verilen yıllarda toplam elektrik üretiminde
hidroelektrik enerjinin payı sürekli azalma
göstermemiştir. 1996 ve 2002 yıllarında
artış göstermiştir.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
