TÜRKİYE TARİHİ
TARİ
DERS
OT
Danişmend Gazi'nin asıl adı Taylu olup hocalık yaptığı için "Danişmend" unvanıyla anılmıştır, Ayrıca Danişmend
Gazi'nin erken İslam fetihleri döneminde Bizans'a karş yürütülen cihatta efsaneleşen Battal Gazi (öl. 740)' nin
neslinden geldiği söylendiği gibi, onun Anadolu fatihi Süleymanşah'ın dayısı olduğu da rivayet edilmektedir.
Hâkimiyet alanları bakımından Anadolu beyliklerinin en büyüklerinden biri olan Danişmendliler, Anadolu'nun
Türkleşmesi ve İslamlaşması açısından önemli hizmetler ifa etmişlerdir. Danişmend Gazi, Gümüştegin Gazi,
Emir Gazi ve Melik Muhammed'in adlan Bizanslılar ve Haçlılarla yaptıkları savaşlardan dolayı asırlarca halk ara-
sında saygıyla anılmış ve destanlara konu olmuştur.
6 İlk beylikler içerisinde en güçlü beylik olan Danişmentliler Anadolu'da ilk medreseyi kuran beyliktir, medresenin
adı Yağlbaşan'dır, hem Niksar, hem de Tokat'ta kurulmuştur.
3. Mengücekliler (1072-1252)
Alp Arslan'ın, Malazgirt Savaşı'na katılan kumandanlarından Mengücek Bey tarafından Erzincan, Kemah, Divriği
ve Şebinkarahisar civarını içine alan bölgede kurulmuştur.
Mengüceklilerin ilk merkezi Kemah'tır. Mengücek Bey'den sonra yerine geçen oğlu İshak, Danişmentlilerve Ar-
tuklular ile mücadele etmiştir. Onun ölümünden sonra Mengücek Devleti, biri Erzincan-Kemah, diğeri de Divriği
kolu olmak üzere İkiye ayrılır. Her İki kol da hâkim oldukları yörenin Türkleşmesini sağlamıştır.
Erzincan-Kemah Mengüceklileri
Erzincan-Kemah Mengüceklilerinin ilk hükümdarları İshak Bey'in oğlu Davut Şah'tır. Ondan sonra Behram Şah
60 yıl hükümdarlık yaparak Erzincan'ı önemli bir ticaret, kültür merkezi hâline getirdi ve ilk Mengücek parasını
bastırmıştır. Behram Şah'ın ölümünden (1225) sonra yerine geçen II. Davut Şah, Selçuklulara karşı Harzemşah hü-
kümdarı Celalettin ve Erzurum Meliki Cihan Şah ile anlaşınca, Anadolu Selçuklu Sultam I. Alaettin Keykubat, 1228
yılında Erzincan Kemah Mengücekli tahtına son vermiştir.
Divriği Mengüceklileri
Divriği Mengüceklİlerİ 1252 yılına kadar yaşadı. Sonunda onlar da Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlandı.
Mengücekliler de Orta Asya Türk hükümdarlarının kullandıkları Alp, Kutlu, Uluğ, Tuğrul ve Tİgİn gibi unvanları
kullanmışlardır.
Önemli Mimari Eserleri
Divriği Sitte Melek Türbesi, Divriği Kalesi, Kale Camisi, Divriği Ulu Camisi ve Darüşşifası (UNESCO Dünya Miras
Listesi'nde), Kamereddin Türbesi ve Medresesi, Kemankeş Türbesi ve Medresesi
4. Artuklular (1102-1409)
6 Malazgirt Savaşı'na katılıp, zaferden sonra Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın emrinde Anadolu fethine katılan ku-
mandanlardan Artuk Bey'in oğullarından Sökmen Bey ve İlgazi Bey tarafından Güneydoğu Anadolu'da Hasan-
keyf, Mardin, Diyarbakır, Silvan, Harput (Elâzığ) ve Halep'te kurdukları üç ayrı devletçiktir.
Hükümdarları melik sanını taşımış, Büyük Selçuklulara, Anadolu Selçuklularına, Eyyûbilere, Memluklere, İlhan-
Iltara, Timurlulara ve Karakoyunlulara bağlı olarak hayatlarını devam ettirmişlerdir.
Kuruldukları günden İtibaren sahip oldukları Güneydoğu Anadolu'da, Haçlılara karşı başarılı savaşlar yapmış ve
onları o yörelere sokmayarak hem yörenin Türkleşmesini sağlamış hem de haklı bir üne kavuşmuşlardır.
Bıraktıklan mimari eserler bugün bile ayakta olup Orta Çağ Anadolu'su Türk sanatının şaheserlerinin başında
gelir.
www.dizgikitapcom
65
YALÇIN
