TÜRKİYE TARİHİ
Babaîler Ayaklanması
ARİ
DERS
OT
ö Moğol baskısından kaçıp Anadolu'ya yerleşen Türklerin devlet tarafindan başı boş bırakılma, Gulam kökenli
devlet adamlarının göçebe Türkmenleri aşağılaması böyle bir isyanın yaşanmasına zemin hazırlayan önemli
sebeplerdir.
Ğ Başlangıçta büyük ölçüde devlet tarafından iskân ve istihdam edilemeyen konar-göçer Türkmenlerin ekono-
mik sıkıntıları ve yönetimin baskılan çerçevesinde şekillenen ayaklanma, zamanla dinî bir karaktere bürünür.
Vefâiyye tarikatı mensubu Baba İlyas'la halifesi Baba İshak'ın önderlik ettiği bu isyanın başlıca hedefi, Allah
yolundan saptığı iddia edilen II. Gıyaseddin Keyhüsrev'i alaşağı etmekti.
Anadolu'da çıkan dinsel nitelikli ilk isyan olan bu olay Amasya'dan Adıyaman'a kadar olan tüm bölgede yayılır,
II. Keyhüsrev bu isyanı bastrmakta zorlanır ve Moğollara karşı tedbir amaçlı Erzurum'da bulunan orduyu geri
çağırır. İsyan devlet tarafından güçlükle bastırılır, kendisine Resul ilan eden Baba İlyas ve adamları öldürülür.
Moğol İstilası - 1243 Kösedağ Savaşı
6
Moğol istilâsı XIII. yüzyılda meydana gelen; bütün Türk-İslam dünyası ve hatta dünya tarihi açısından en önemli
olaydır.
Harzemşah Devleti'nin yıkılması, Babai İsyanı'nın yaşanması Moğolların Anadolu'yu istilasına zemin hazırlar,
1242 yılında Baycu Noyan komutasındaki Moğol ordusu Erzurum'u yağmalayarak halkı kılıçtan geçirdi.
3 Temmuz 1243 yılında Sivas topraklarında Kösedağ Bölgesi'nde yapılan savaş II. Giyaseddin Keyhüsrev kaybe-
der. Selçuklu, tarihinin en büyük bozgununu yaşar.
Kösedağ yenilgisinden sonra Türkiye Selçuklu Devleti Moğollara yıllık vergi vermek şartıyla barış antlaşması
imzaladı. Böylece Türkiye Selçukluları Moğol•hâkimiyetine resmen girmiş oldu.
Selçuklulara bağlı olan Çukurova Ermenileri ve Trabzon İmparatorluğu da Moğollara bağlandılar.
Moğolların Anadolu'yu tahrip etmeleri ve ağır vergiler nedeniyle ticaret geriledi.
Birçok Türk şehrindeki bilim ve kültür faaliyetleri durdu.
Türkmenler, Moğol baskısından uzak olan Türkiye'nin batı bölgelerine göç ettiler. Buraların Türkleşmesini sağ-
ladilar.
Türkiye Selçuklu Devleti'nin otoritesi zayıfladıkça Türk beyleri, Türkiye Selçuklularından ayrılarak bağımsız dev-
letler kurdular.
Kösedağ Savaşı'nın sonuçları:
Türkiye Selçuklu Devleti yıkılma sürecine girmiştir.
Anadolu'da Türk siyasi birliği bozulmuştur.
» Anadolu Moğollarca yağmalanmıştır.
Taht kavgaları başlamış, merkezi otorite bozulmuştur.
II. Türk beylikleri ortaya çıkmıştır.
Anadolu Moğol valiler tarafindan yönetilmeye başlanmıştır.
Moğol baskısının artmasıyla birlikte Türkiye Selçuklularının Anadolu'da kurduğu siyasi, sosyal ve ekonomik dü-
zen bir kargaşaya dönüşmüş ve huzur ortamı bozulmuştur. Siyasi otoritenin zaafa uğradığı bu dönemde halk,
tasavvuf ehli manevi otoritelere sığınmaya başlamıştır. Anadolu coğrafyasında tarikatlar halk üzerinde büyük
etkiye sahip olmuştur. Mevlâna Celaleddin-i Rumi, Hacı Bektaş-ı Veli ve Yunus Emre gibi âlimler, açtıkları tekke
ve zaviyeler ile kurdukları vakıflarda geniş halk kitleleri üzerinde etkili olmaya başlamıştır.
II. Gıyaseddin Keyhüsrev Kilikya Seferi'nden sonra 1246 yılında hayatını kaybeder, böylelikle şehzadeler arasında
taht kavgaları başlar. Ünlü devlet adamı Celâleddin Karatay, üç kardeşi de hükümdar yapar. Böylelikle Müşterek
Saltanat (II. İzzeddin Keykavus, IV. Rükneddin Kılıç Arslan, II. Alaeddin Keykubad) dönemi başlar, Celâleddin Ka-
ratay da "Atabeg-i Rum" unvanıyla hepsinin atabeyi olur.
www.dİzgİkİtap.com
71
SMMLYALÇIN
