TÜRKİYE 'NÜN YERŞET(jLLERj
Akdeniz Bölgesi
Doğu Anadolu fay hattının batısında Kahramanmaraş ve Göksun ovalan
yer alır.
b. Karstik Ovalar
Çoğunlukla Akdeniz Bölgesi'nde Teke ve Taşeli yarımadalarında yer alırlar.
Bunların başlıcalan; Isparta, Çeltikçi, Muğla, Seki, Akseki, Elmalı, Kestel
(Bucak), Korkuteli, Acıpayam, Tefenni ovalarıdır.
D. Türkiye'de Karstik Şekiller
Lapya, dolin, uvala, polye, Obruk, mağara, şarklt-dikit ve traverten gibi
karstik şekiller daha çok Akdeniz Bölgesihde Batı ve Orta Toroslar
üzerinde bulunur. Bununla birlikte İç Anadoldnun güneyi ve Güneydoğu
Anadolu'da da karstik şekillere rastlanır.
Çankırı, Sivas ve Zara arasında jipsli arazi üzerinde de karstik şekiller
bulunur (Harita-3).
o
Kireçtaşl üzerindeki karstik şekiller
Jips üzerindeki karstik şekiller
Harita•3: karstik şahalar
E. Türkiye'de Buzulların Oluşturduğu Yerçekllleri
Dördüncü zamanda görülen buzul devirlerinde Türkiye'nin yüksek keşiml«i
buzullar altında kalmıştır. Türkiye'de buzullar iç kesimlerde 2500 metre, kıyı
kesimlerindeki dağlarda 2200 metreye kadar inmiştir.
Bu durumun nedeni, İç kesimlerdeki dağlarda karasalllktan dolayı yaz
sıcaklıklarının ayni yükseltideki kıyı kesimlerindeki dağlardan daha yüksek
olması ve kıyı kesimlerinin daha fazla yağış almasıdır.
Buzul devri Sonrasında sıcaklıkların artmasına bağlı Olarak yüksek kesirn•
terdeki buzullar eriyerek hareket etmiş ve geçtikleri yüzeylerde aşındırma
ve biriktirme yaparak şekillendirmişlerdir.
Rasim-2: Kaçkar Dağları'nda buzul vadisi
Coğrafya 7-2 Konu Anlatımlı Som Bankay
RNEK SORU:
Kalkerli (kireçtaşı) aram yapısının yaygın
Olduğu yörelerde, sularm kalkeri eritmesi
sonucu oluşan büyüklükleri farkk yer alt ve
yer üstü aşrurnkn oluşur. Kalkerin erimesi
sonucu oluşan bu şekillere karstik şekiller
Karstik şekiller aşağıdaki yörelerden
hangisinde daha yaygındır?
A) OM Karadenğ
C) Taşeü Platosu
B) Biga Yöresi
D) Ankara Çevresi
E) İç Anadolu
Kalkerli arazinin baygın Olduğu MdenİZ
Bölgesi'nde yer alan Taşeli Pktoşu'nü
karstik şekiller daha yaygındır.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de buzul devrinde yüksek üğlarda
Otuşan buzullar km kesimlerde 2200 m, İç
kesimlerde 2500 metreye kaür inmişür.
Türkiye'nin yer şekilleri göz Önünde
bulundurulduğunda, yukarıdaki harita•
da numaralı bölgelerden hangisinde
buzul şekilleri görülebilir?
A)' Bill C)lll
ÇÖZÜM:
Buzul Devmnde buzullar 2200 mYe kathr
İndiğine göre, buzul İzlerine bu seviyeden
daha yüksek kesimlerde rastlanır. Verilen
kesimlerden Hakkari Bölümünü gösteren
V numamh yerde 4000 rnYİ "ğlar
YANIT: E
YERŞEKjLLERj
Buzul aşnım ve birikirn şekilleri Olan sirkler ve tekne vadiler yüksek dağlar-
da yer Buzul şekdlerhe;
Doğu Anadolüda Mercan, Mescit, Yalnızçam, Ağrı, Tendürek, Şüphan,
Bingöl ve Buzul dağlarında;
— bGçkar ve Giresun dağlarında,
— İç Anadoll_jü Erciyeş,
— Akdeniz Bölgesrnde Bey dağlan, Davraş. Barla. Sultan, DedegÖI, Balkar
ve Alad*r'da,
Marmara'da Uludağ'da rastlanır (Harda-4).
HarMa•4.• Türkiye'de Dördüncü Zaman'da buzullaşmaya uğrayan şahalar
E. Türkiye'de Rüzgarların Oluşturduğu Şekiller
Türkiye'de rüzwlarm oluşturduğu şekiller pek yaygın değildir. KIYI keşim.
terinde delta ovalarının denize yakın kesimlerinde ve plajlı kıyılarda
kumunar görülür.
Otlakların tarlaya dönüştürülmesi sonucunda Konya Karapınar'da rüzgar
erozyonu sonucxmda kumullar oluşmuştur. Ancak alman önlemlerle kumul
hareketi durdurulmuştur.
Genel darak iç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Iğdır ovasında etkisi
yaygın olmayan rüzgar erozyonu görülür.
F. Türkiye'de Dalga ve Akınülann Oluşturduğu Şekiller
Türkiye'nin kuzey ve güney kıyılarında boyuna kıyılar görülürken, batl
kıyılarında enine kıyılar görülür.
Fethiye - Kaş arasında dalmaçya tipi kıyılara rastlanır. İstanbul'da Haliç, ria
İpi kıyılara örnek olarak
Türkiye'de dağlarm kıyıya paralel uzandığı kesimlerde ve dağların kıyıya dk
uzandığı kesimlerdeki yanmadalarm burun kısımlarında falezler oluşmuş-
Falezlerin en yaygın olduğu kesimler Bafi ve Doğu Karadeniz kıyılan
(Re*n-3), Akdeniz kıyılarında Köyceğiz - Kemer arası ve Alanya - Gazipaşa
ile Mersin - Slithe arasındadır.
—341-
ÖRNEK SORU:
Yeryüzünü şekillendiren dış kuvvetlerden
biri olan rüzgarlann, Türkiye 'deki etki alan-
lan oldukça dardır.
Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin
sonucudur?
A) Fay hatlarının yaygın Olmasının
B) Bitki Örtüsünden yoksun arazilerin az
C) Ortalama yükseltinin fazla Olmasının
D) Sürekli rüzgarların kesintiye uğrama-
E) Yenl oluşumlu arazilerin geniş yer kap-
ÇÖZÜM:
Rüzgarların şekillendirici etkisi genellikle
bitki örtüsünden yoksun, sade yapıl' ara.
zilerde belirgindir, Türkiye'de b/tkl Ör-
tüsünden yoksun bu şekildeki arazilerin az
olması, dolayışıyla rüzgarların etki alanım
daraltmştjr.
YANIT: 3
ÖRNEK SORU:
Dağlarm kıyıya dik uzandığı kesimlerde
— KIYI uzunluğunun fazla,
Kıta sahanlığının geniş,
— Koy, körfez ve doğal limanlarm fazla
olduğu kıyı tipl aşağıdakilerden han•
gişinde görülür?
A) Teke Yanmadası'mn güneyinde
B) Zonguldak - Sinop arasında
C) Boğazlarda
D) Edremit - Söke arasında
E) Doğu Karadeniz'de
çözürvı:
Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde
görülen enine kıyı tipinde koy, körfez ve
doğal limanlarm fazla olması nedeniyle hyı
uzunluğu fazla ve krta sahanlığı geniş Olur.
Batı Anadolu'da Edremit-SÖke arasında
da enine kıyı tipi görülür.
YANIT: D
Coğrafya 1-2 Konu Anjetımjl / Soru Eankaş'
