TÜRKİYE'NİN YERŞEKİLLERİ
b/ Türkiye'de en son buzul devri 20 bin yıl Önce başlamıştır. Anadoluhun
yüksek (2200 - 2500 metreden yüksek) kesimleri buzullarla kaplanmış
ve yeryüzünü şekillendirmiştir.
Çevresindeki denizler günümüzdeki seviyesine göre 100 m alçalmıştır.
Buzul devri 8 bin yıl Önce sona ermiştir. Başlangıçta daha nemli ve sıcak
Olan İklim günümüze kadar biraz kuraklaşmaya başlamıştır.
Buzul devrinin sona ermesi ve deniz seviyesinin yükselmesiyle eski
birer akarsu vadisi Olan İstanbul Ve Çanakkale boğazlan oluşmuştur.
Boğazlar yoluyla Akdeniz'in tuzlu sulan, bir tatlı şu gölü Olan
ulaşmıştır.
Bu zamanda Doğu Anadolu'da ve iç Anadolu'da volkanizma olayları
başlamıştır. Buna bağlı olarak yer yer volkanik araziler ve volkan dağlan
oluşmuştur.
Türkiye'de günümüzde devam eden epirojenik hareketler de vardır:
Trakya'da Ergene havzasının çökmesi,
— Çukurova'nın çökmesi
Van gölü tabanının her yıl birkaç mm çökmesi
bu hareketlerin Örnekleridir.
Türkiye'nin Yüzey Şekillerine Genel Bir Bakış
Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1132 metredir Frakya dışında Anadolu
1162 m).
Genel olarak yükselti batıdan doğuya doğru artar.
İç kesimleri çevreleyen kuzey ve güneydeki dağların yükseltileri 3000
metreyi aşar.
Dağlar genel olarak doğu • batı doğrultusunda uzanır.
Başta İç Anadolu Olmak üzere platolar geniş alan kaplar.
Kıyı ve iç kesimlerindeki ovaların yükseltileri 0-2000 metre arasında
değişir (Delta ovaıan O • 250 m, Erzurum 1950 m).
I Akarsularm yüksek sıradağları dar ve derin vadilerle yarması engebeyi
arttırmıştır.
Trakyada Ergene havzası, kıyı ve İç kesimlerdeki ovalar Ve bazı platolar-
da eğimin az olduğu sahalar görülür.
30
25
20
15
10
5
mtcm-n
Grafik-I: Türkiye'de yükselti basamaklarınm yüzölçümüne göre
kapladıkları alanlarm omu
Coğrafya 1-2 Konu Anlanmfr I Soru Bankası
Türkiye Dördüncü zaman ba*nnda toplu
olarak yükseldiği İçin yüksek *okr geniş
tutar.
ÖRNEK SORU'.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de or•
mama yükselti ve engebenin fazla Ol-
duğuna kamt değildir?
A) Ahrsulann derin vadiler İçinde yer
B) Akarsuların taşımacılığa eh-•erlşW oha-
maşı
C) Akarsu aşındırma güçlerinin fazla
D) Akarsulardan bir kısmınm kapak havza
içinde yer alnısı
E) Akarsuların tapma güçlerinin fazla
Kapalı havzalarm oluşumu şekillerinin
oluşumuna (çanak şekillerinin buğuması-
nal bağhdır.
YANIT: D
Türkiye yak* %17,55 0 -500 m yükseltie,ri arasında yer
alır. Bunlarm çoğunluğunu alçak kıyı Ovalan oluşturur.
5W - IC)M metreler arası, yüzölçümünün % 25'inden fazlasını kaplar. Bu
yerler alçak platolar ve Doğu Anadolunun doğusu dışındaki Ovalan
% 49.yu 1000 - 2ü) m arasında yer alır. Platolar. Doğu Anadolu'daki
yüksek ovalar ve dağlar bu dilim İçinde yer alır.
rrwtreden yüksek alanlar, % TSİni oluşturur. Bunlar dağlar ve yük-
sek platolardır.
Bu verilere göre Türkiye çevresindeki denizlere göre Oldukça yüksek bir
A Türkiye'nin Dağlan
Tür4yddth dağlar oluşuma göre üçe ayrılır:
— Kınıma (Faylarıma),
ile duşan dağlar.
1. Kıvrılmayla Oluşan Dağlar
Trakya'da Dağlan Birinci Jeolojik zamanda kıvrılmayla oluşmuştur.
İkinci zamanda Türkiye'nin kuzeyinde ve güneyinde yer alan Tethyş Denizi
tabanında tortullar birikmiştir. Üçüncü zamamn ortalarında bu tortulların
kıvrılmasıyla Kuzey Anadolu ve Toros Dağlan oluşmuştur.
Karadeniz Bölgesi
Bat Karadenitde kıvrım dağlan denize paralel bir biçimde üç sıra halinde
uzanır. Kuzeyden güneye doğru bu dağ sıralan; Küre, Ilgaz, Köroğlu
Orta Karadeniz'de Canik ve Çamlıbel dağlan.
Uyarı:
Türkiye'deki dağların tamamına yakım
Üçüncü zamanda gerçekleşen Alp Oro-
jeneziyle oluşmuştur,
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki dağlardan hangisinin oluşu-
mu orojenezle açıklanamaz?
A) Madra Dağı
B) Erciyeş Dağl
C) Aladağlar
D) Menteşe Dağlan
E) Doğu Karadeniz Dağlan
çözü M:
Erciyes Daği, volkanik olaylara bağlı olarak
Oluşmuştur.
YANIT: B
Harda-l: Türkiye'nin başlıca dağlan
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım" / Som Bankası
