TÜRKİYE İKLİMİ
b. Dağların Uzanış Doğrultusu
Türkiye'de dağlar genel olarak doğu-batl doğrultusunda uzanır. Kuzey ve
güney kıyılarında denize paralel, batı kıyılarında İse denize 'dik uzanır. Bu
durumun, sıcaklık ve yağış üzerinde önemli etkileri vardır.
Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında, sıradağların denize paralel uzanması
nedeniyle, aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkar:
Nemli hava kütleleri kıyı kesimlerinde tutularak, İç kesimlere girmesi
engellenir.
İÇ kesimlerle kıyı kesimleri arasında. İklim koşullan bakımından belirgin
farklar vardır.
Kıyılarda daha Ilıman ve yağışlı İklim koşulları yaşanırken, İç kesimlerde
karasalllk etkili olur.
Dağ yamaçları boyunca yükselen nemli hava kütleleri, orografik ya-
ğlşlara neden Olur.
Özellikle hakim rüzgar yönüne dik uzanan ve kıyıya yakın dağların
bulunduğu şahalar, Türkiye'de en fazla yağış alan yerlerdir.
Dağlar, cephelerin geçişini engelleyerek, miktarının artmasını sağlar.
Ege kıyılarında ise dağlar denize dik uzanır. Bu nedenle:
Denizden gelen nemli hava kütleleri, dağlar arasındaki ova ve vadiler-
den İç kesimlere kolayca sokulur.
İç kesimlerle kıyı kesimlerinin İklim koşullan, keskin bir değişim göstermez.
Ege yağış miktarı, Türkiye'nin kuzey ve güney kıyılarından azdır.
Dağların uzanış doğrultusu, rüzgarların yönleri üzerinde etkili olarak,
iklimde yerel değişimlere yol açar.
Örneğin, Doğu Karadeniz kıyılarında, fön rüzgarlarının etkisiyle kışlan,
Karadeniz'in diğer kesimlerine göre daha Ilık geçer.
Aynı şekilde Toroslar, Anadolu'nun İç kesimlerindeki soğuk hava
kütlelerinin Akdeniz'e İnmesini engelleyerek, kışların daha Ilık geçmesine
neden olur,
c. Bakl Ve Eğim Durumu
Yer şekillerinin eğimine bağlı olarak, güneş Işınlarının yere düşme açışı
değişir. Bu durum dağ yamaçlarının baktığı yöne göre, Güneşten farklı
oranda enerji almasına neden olur.
Kuzey Yarımküre'nin Orta Kuşak'ında yer alan Türkiyeöe Güneş, ufuk
üzerinde daima güney sektöründe yükselir. Bundan dolayı, Güneş Işınlan
güneye bakan yamaçlara daha büyük açıyla düşer. Bu yamaŞarda sıcak-
İlk Ortalamaları, düz sahalara ve kuzeye bakan yamaçlara göre, daha yük-
sek olur.
Bu duruma bağlı olarak, güneye bakan yamaçlarda:
Kar Örtüşü erken kalkar.
Kalıcı kar sının daha yükseklerde başlar.
Ormanın üst sının ve tarımın yükselti sının daha yüksektedir.
Topraktaki su erken buharlaşır.
Işık ve sıcaklık İsteği fazla olan bitkiler yeüşİr.
Ağaçlar daha erken çiçek açar.
Tarım ürünleri daha erken olgunlaşır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı İ Soru Bankası
74.
ÖRNEK SORU:
Akdeniz İklim bölgesi İçinde yer alan
Türkiye'de, nemli, yan kurak ve karasal
İklim Özelliklerinin görüldüğü şahahr da
Aşadıdakilerden hangisi, Türkiye'de
farklı iklim koşullarınm oluşmasını sağ.
Wan etmenlerden biri değildir?
A) Dağların uzamŞ doğrumsu
B) Yükselti
C) Hava kütleleri
D) Toprak yapışl
E) Denize göre konum
ÇÖZÜM:
Türkiye'de, dağların uzanış doğrultuşu.
yükselti. denize göre konum ve hava kütle-
'eri, farklı iklim koşullanmn oluşmasına
den olur. Ancak toprak yapısının İkWm ko-
şullannm oluşumu üzerinde etkisi yoktur.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de ortalama yükselti fazladır. Bu
durum ülkenin İklim Özellikleri
kili Olan temel faktörlerden biridir.
Türkiye İle İlgili aşağıdaki gözlemlerden
hangisi bu genellemeye Örnek olduğu
savunulamaz?
A) Kuzey Dağlanma 1000-1200
metreden sonra geniş yapraklı orman-
'ann yerini İğne yapraklılara bırakması
B) Ege'den İç AnadOh1Ya doğru sıcaklık
ortalamalarının azalması
C) Doğu Anadolu Bölgesi'nde kış mevsi-
minin uzun ve sert geçmesi
D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yaz
sıcaklık ortalamalarınm Akdeniz kıyılan-
na göre daha fazla olması
E) Akdeniz Bölgesi'nde aym anü farkh
mevsim özelliklerinin yaşanması
ÇÖZÜM:
Güneydoğu Madolu Bölgesi'nde Y-
cakhk ortalamaları, Akdeniz kıyılanna göre
daha fazladır. Bu durum denize göre
nur* ilgilidir.
YANIT: D
TÜRKİYE
B. TÜRKİYE'DE İKLİM ELEMANLARI
I. Türkiye'de Sıcaklık
a. Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı
Türkiye'de Ölçüm yapılan yerlerde yıllık sıcaklık ortalamaları en yüksek
19,5'C (İskenden_m) de (Sarıkamış) arasında değişir.
Türkiye'de sıcaklık, kıyılarda enlemin etkisiyle güneyden kuzeye doğru
azalırken; İç kesimlerde yükseltinin etkisine bağlı olarak, kıyılardan İç
kesirnlere ve batıdan doğuya doğru azalır.
1: Türkiye Bihk ortalama gerçek sıcaklık dağılış'
En yüksek sıcaklıklarm görüldüğü Akdeniz Bölgesinin kıyı kesimleri ile
Güneydoğu Anadolu'nun güneyinde sıcaklıklar 18•Cnin üzerindedir
(Atwnur 19.2•C, Şanııurfa 18. ı•q.
En düşük sıcaklıklar, yükselti artışına bağlı olarak Erzurum - Kars
Bölümünde görülür. Bu bölümün yüksek kesimlerinde sıcaklıklar
4•Cnin anma iner (Erzurum 5.9•C, Kars 4,2'C) (Harita-1).
Türkiye'nin yıllık İndirgenmiş İzoterm haritası İncelendiğinde Şu sonuçlar
ortaya *ar:
Yüksdtİ fahÖrü ortadan kaldırıldığı İçin. sıcaklık üzerinde enlem faktörü
daha beürgirxür.
İzoterm eğrileri genel olarak paraleller doğrultusunda uzanır.
160
Harta- 2: Türkiye yılhk ortalama İndirgenmiş sıcaklık
En yüksek sıcaklıklar Türkiye'nin güneydoğusunda oluşur (2YC'nİn
Güneyden kuzeye gidildikçe düşer.
En düşük sıcaklıklar, enlem etkisi ve karasalllğın şiddetli alınasına bağlı
olarak, Kuzeydoğu Anadolu'da görülür (Harita-2).
ÖRNEK SORU:
Aşağıda dört il merkezinin yıllık ortalama
sıcaklıkları verilmiştir.
Yukarıdaki verilere göre, ş'cakllğm kuzeye
gidildikçe azalmadığı görülür.
Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle
A) Matematik konum Özellikleriyle
B) Denizelljk - karasa Ilık Özellikleriyle
C) Yerşeklllerlnin Özellikleriyle
D) Basınç merkezlerinin Özellikleriyle
E) Özel konum Özellikleriyle
çözÜM:
Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe Güneş
Işınlanmn yere düşme açılan küçülür. Bu
nedenle, Ekvator'dan kutuplara doğru
sıcaklık azalır. Ancak sıcaklıklar yükselti,
nemlilik gibi Özel konum etmenleri nede-
niyle daima düzenli olarak azalmaz. Yuka-
ndaki Türkiye haritasında da yıllık ortalama
sıcaklıkları verilen merkezlerin ortalama
sıcaklıklarının güneyden kuzeye doğru
düzenli bir azalma göstermemesi mate-
malik konum Özellikleri İle çelişir.
YANIT: A
Coğrafya 7-2 Konu Anlatım/' Soru Bankası
