TURKIYE FlğLliüj
Nem Oranının yıl boyunca yüksek olduğu başta Doğu Karadeniz olmak
üzere, Karadeniz kıyı kesimlerinde 150CyIe e; düşük farklar görülür. Bu
kesimlerde yazın serin kışın da Ilık geçer.
Akdeniz kıyılarında 180C olan yıllık sıcaklık farkı, Ege ve Marmara'ya
gidildikçe artar. Ancak kıyılarda yıllık sıcaklık farkı TC'yi geçmez.
Harita. 7: Türkiye'de yıllık sıcaklık dağlhşl
İç Anadolu'da 230 240C Olan sıcaklık farkları, Doğu Anadolu'nun yüksek
kesimlerinde 30'C'yİ bulur (Harita-7),
e. Türkiye'de Güneşlenme Süresi
Güneşlenme Süresini, gündüz süresi, nem oram ve bulutluluk etkiler.
Harita• 8: Türkiye'de yıllık ortalama güneşlenme süresinin
(saat) dağılışı
Türkiye'nin yıllık ortalama güneşlenme süresi haritası İncelendiğinde aşağı-
daki sonuçlar Ortaya çıkar:
Güneşlenme Süresi, Güneydoğu Anadolu'da en fazladır. Bu durum,
nem oranının düşük olmasına bağlı olarak, bulutluluğun az olmasından
kaynaklanır.
Akdeniz kıyılarında 3000 saatin üzerinde olan güneşlenme süresi, ku-
zeya gidildikçe azalır,
Bağıl nemin yıl boyunca yüksek olduğu Karadeniz kıyılarında güneşlen-
me süresi oldukça azalır. Özellikle Doğu Karadeniz kıyılarında, 1750
saatin altında, en düşük değerlere iner.
İÇ kesimlerde de güneyden kuzeye gidildikçe güneşlenme süresi azalır
(Harita 8).
Coğrafya 1-2 Kanu Anlatım],' I Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki İllerin hangisinde gerçek Si-
cakhklarla indirgğnmiş sıcaklıklar ara-
smdaki fark ötekilere göre daha faz-
A) Antalya B)Aydrn C) Edime
TÜRKİYE jKLğiWj
II. Türkiye'de Basınç ve Rüzgarlar
Türkiye, Orta Kuşak'ta yer aMığ1 için, yaz ve kış mevsimlerinde farklı basınç
merkezleri ve rüzgarlarm etkisinde kalır.
Türkiye twhangi bir hava kütlesinin kaynaklandığı bir bölge değildir.
Kuzeyde Avrasya ve Kuzey Atlantik üzerinde oluşan soğuk karakterli
hava küüelerinin etkisinde kalır.
Güneyde İse deniz ve karaların üzerinde oluşan sıcak hava kütlelerinin
etkisinde kalır.
a. Türkiye'de Basınç
Yaz mevsiminde TürkiyeYİ üç Önemli basınç merkezi etkiler:
1. Atlas Okyanusu üzerindeki dinamik kökenli Asor yüksek basınç alanı,
2. Basra çevresindeki termik kökenli alçak basınç alam.
Yaz mevsiminin Karadeniz kıyılarında yağışlı ve genel olarak bütün
Anadolu'da kurak geçmesinin önemli bir nedeni, bu basınç merkezleri
arasındaki etküeşimdir.
Bu Nd basınç merkezi arasında oluşan hava akuru, Türkiye'ye kuzeybatı.
dan sokulur.
Etezyen adı verilen bu rüzgarlar. yun özellikle Marmara ve Ege. böl-
gelerinde sıcaklığm birkaç derece azalmasına neden olur,
Torosları aşarak, Akdeniz kıyılarına inen hava kütleleri fön etkisi ya-
parak, Akdeniz kıyılarında yüksek sıcakların görülmesine neden olur.
Harita• 9: Temmuz ortalama basınç dağılışl
ve buna bağ" olarak oluşan hava
3. Afrika'nm kuzeyi ve Arabistan üzerindeki subtropikal dinamik yüksek
basınç alanları da Türkiye'yi yazın zaman zaman etkiler. Bu basınç alan-
lanndan kaynaklanan sıcak ve kuru hava kütlelerinin etkisinde kalan
Anadolu'da yüksek sıcaklıklar hüküm sürer (Harita 9).
ÖRNEK SORU:
L Asor
II. Sibirya
III. İzlanda
N. Basra
Yukarıdaki basınç merkezlerinden han-
gilerl Türkiye İklimini de etkileyen dina-
mik basınç merkezleridir?
D) Ağn
ÇÖZÜM:
E) Konya
A)lvell
veııı qııveııı
Ortalama yükseltinin Mha fizh olduğu
Ağrı'da gerçek sıcaklıklarla indirgenmiş
cakhklar arasın"ki fark ötekilere göre da.
ha fazladır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: D
Kıyılardan uzaklaştıkça ve yükseldikçe Si-
cakhk orEMrnaEn değişir.
Buna göre, aşağıda verilen hangi ki İl
arasındaki yıllık ortalama sıcaklık farkl
yukandaki nedenlerle açıklanamaz?
A) Antalya - Şanhurfa
B) AMna - Çanakkale
C) İzrnir - Van
D) Trabzon - Kars
E) Ankara - Erzurum
ÇÖZÜM:
Adana İle Çanakkale arasındaki yıllık orta-
kına sıcaklık farkı enlem etkisiyle aç"na-
YANIT: B
771.
—242—
E) 111 velV
ÇÖZÜM:
SibWa ve Basra mevsimlik termik basınç,
Asor ve İzlanda ise sürekli dinamik basınç
YANIT: a
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'nin
matematik konumu ile açıklanamaz?
A) Etkili Olan basınç merkezlerinin mevsi-
me göre değişmesi
B) Bat rüzgârları kuşağında yer almaşl
C) Fön rüzgârlarının görülmesi
D) KIŞ mevsiminde cephesel geçişlerin
E) Yaz mevsiminde sürekli dinamik yüksek
basınç merkezlerinden etkilenmesi
ÇÖZÜM:
Türkiye'de fön rüzgârlarınm görülmesi
ülkede ortalama yükseltinin fazla olmasıyla
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anlatjrnh / Soru Bankası
