TÜRKİYE fiKLÜMj
II. Özel Konumu
Türkiye'nin özel konumu, ülke İçerişinde farklı İklim tiplerinin bir arada
görülrnesine neden Olur. Bu durumun oluşmasında:
Yer şekleri ve yüksettjnin kışa rneşafelerde önernh değişiklikler göğermeşi,
Üç tarafının denizlerle çevrili olması,
Dağların doğu - batı doğrultuşunda uzanması, rol oynar.
Özel konumun, Türkiyenin İklimine etkisi dön ana başlık altında toplana-
bilir:
1. Etrafındaki Denizlerin Etkisi
Deniz etkisine açık yerlerde günlük ve yıllık sıcaklık farkları daha az ve yağış
miktarı daha fazladır.
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması nedeniyle:
Kıyı kesimlerinde iklim koşullan, iç kesimlere göre daha ıhman ve
yağışlıdır.
Anadolu ve TrakyaVl çevreleyen denizler, kışın sıcaklığın fazla düşmesi-
ni engeller. Bu nedenle kıyılarda don olayı nadir görülür.
Kıyıdan İç kesimlere gidildikçe deniz etkisi azalır, karasalhk şiddetlWIİr.
İç kesimlerde kışlan daha soğuk, yazları ise daha sıcak geçer. Ancak iç
kesimler, yaz gecelerinde kıyılara göre daha serindir.
Karasallğn etkisiyle iç kesimlerde geçiş mevsimleri (sonbahar ve ilkba-
har) daha kısa sürer.
2. Etrafındaki Kara Kütlelerinin Etkisi
Türkiye'nin kuzeyinde yer alan Orta ve Doğu Avrupa He Asya'nın kuzeyin-
den kaynaklanan hava kütleleri soğuk Ve kuru Olup, kışın etkili Olur.
Bu karalardan gelen hava kütlelerinin etkisi şöyle açıklanabilir:
Sibirya kaynaklı hava kütleleri Türkiye'de etkili Olduğunda, şiddetli so-
ğuklann yaşanmasına neden olur. Bu hava kütleleri, Özellikle Doğu Ana-
dolu ve İç Anadolu'da etkili Olur.
Orta Avrupa Ve Balkanla"dan gelen hava kütleleri Trakya ve Batl Ana-
dolu 'da;
Doğu Avrupa'dan gelen hava kügeleri Marmara'nın doğusu, Karadeniz
Bölgesi, İç ve Doğu AnadolLMa etkili Olup, kışın kar yağışlarına neden
olur.
Türkiye'de yaz mevsiminde zaman zaman Kuzey Afrika Ve Arabistan
Yarımadasfndan kaynaklanan hava kütleleri etkili olur. Sıcak ve kuru olan
bu hava kütleleri, etkili olduğu günlerde;
Anadolu'da kuru ve kavurucu sıcaklar görülür,
Özellikle Arabistan Yarımadası'ndan kaynaklı hava kütleleri, kısa sürede
bitkilerin sararmasına ve kurumasına neden Olur.
Coğratha 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
Yazm İç kesimlerin kıyılara göre daha fazla
— Kalıcı sının,
Orman üst sının ve
— Tarımsal faaliyetlerin üst smmmn
daha yüksek olmasına neden olur.
Örneğin, Ege Bölgesinde tarımın üst Sinm
1000 m, ormanm üst sının 2000 möİr.
Doğu Anadolüda ise tarımın üst Sının
2000 m Olurken, ormanmm yet*rne Sınm
2700 mye kadar çıkar.
Karalar üzerinde Oluşan hava kütleleri kum
olup, yağış getirmezler. Ancak bir denü
üzerinden geçip. nem kazandığı* geç-
tİğİ yerlerde yağışa neden olabiürler.
ÖRNEK SORU:
Türkiye'nin aşağıdaki Özelliklerinden
hangisi İklim çeşitliliğinin fazla olması
üzerinde etkili olduğu söylenemez?
A) Yer ŞekİWinin çok çeşit" Olması
B) Kuzey güneyde yüksek dağ
lanmn kwıya paralel ımnmay
C) Coğrafi bölgelerin yüzölçümlerinin
birinden farkı olması
D) Üç Eratının denizlerle çevri" Otnaşl
E) Mevsimlere göre, farklı basınç merkez-
lerinin etkisinde kalmay
ÇÖZÜM:
Coğrafi bölgelerin yüzöÇûmlerİ birbirh--
den farklıdır. Bu durum İklim çeşftliüğinfi
nedeni değil sonuçlarından biridir.
YANIT: C
jKLfMj
3. Etrafındaki Basınç Merkezlerinin Etkisi
Türkiye, kuzeyinde ve güneyinde kara ve denizlerin üzerine yerleşen termik
veya dinamik kökenü basınç merkezlerinin etkisinde kalır. Bu merkezlerden
Türkiyeye sokulan hava kütleleri,
— yağış miktarı,
— yağış rejimi.
üzerinde etkili Basınç merkezlerinin etkisi, mevsknlere göre farklılıklar
Türkiye yun daha çok yüksek basıncın etkisi altında kalır. Buna bağlı
olarak, Karadeniz kıyı kesimleri dışında. ülke genelinde kurak İklim ko-
şımart yaşam.
Kg mevsimlinde ise alçak ve yüksek basınç merkezlerinin etkileri sık sık
değiştiği Çin koşullan Çok değÇkenth.
4. Yeryüzü Şekillerinin Etkisi
Türkiydde yayüzû Şekillerinin çeşİÜNİk göstermesi;
— Birdal çok İklim tipinin görülmesine,
— ülke içerkinde farkh mevsirn koşunanmn aynı anda yaşanmasına neden
Yer şeklerinin ikürn üzerindeki etkisini;
a. yükselti,
b. d*nn uzanış doğrultusu.
c. bakı ve eğim
a. Yükselti
Türkiye, 1132 m ortalama yüksdüsiyle çok bir ülkedir.
Yükseltinin artmasına bağlı olarak. batıdan doğuya ve kıyıdan iç kesim-
lere doğru sıcak* ortalamaları azalır.
Yükselti arttıkça. karasalhk Şiddetlenir.
Karasalhğın Şiddetli olması nedeniyle, kış mevsiminde yüksek sahalar-
da sıcakhk çok düşer.
Alçak ova ve vadNerde kışın Ihman hava koşullan yaşanırken, yazın yük-
sek sıcaklıklar görülür.
I Yüksdtİ karm yerde kalına süresini ve donlu gün arttırır.
Donlu gün sayısı Doğu Anadolu'nun yüksek sahalarında yılın yansını
bulurken, alçak daha az, kıyılarda İse birkaç günle sınır-
Yükselti, yağış thşumunu ve mİktanru da Önemli Ölçüde etkner. Tür-
kiye•de yağışın dağılış İncelendi*e, yükseltiyle paralel bir değişim
Yü«sek yerler olarak fazla yağış alırken, iç kesimlerde çevresine
alçakta kalmış sahalar ve derh vadiler, daha az yağış alır.
ÖRNEK SORU:
İlkbaharda Akdeniz kıyılarında yaz turizm
sezonu başlarken, Doğu Anadolu'da kış
turizmi sezonunun henüz sona ermediği
Türkiye'de aynı anda farklı mevsim Özel-
liklerİnİn yaşanmasını sağlayan en
önemli etken aşağıdakilerden hangi-
A) Yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi
B) Orta Kuşakta almaşı
C) Bitki türlerinin çeşitlilik göstermesi
D) Farklı Özellikteki hava kütlelerinin etki.
sinde kalması
E) Üç tarafının denizlerle Çevril/ olması
ÇÖZÜM:
Türkiye'de yer şekillerinin kısa mesafede
bûyûk değişiklikler göstermesi, aynı anda
farklı mevsim koşullanmn görülmesinin
temel nedenidir. İç kesimlerin yüksek
sahalarında kış Sona ermeden, kıyı keşim-
Yerinde yaz koşullan yaşanmaya başlar.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye İkliminl
etkileyen Özel konum faktörlerinden bir/
değildir?
A) Ortalama yükseltinin batıdan doğuya
doğru artması
B) Denizel etkinin dar olması
C) Kuzey Yarımküre'nin 'Iman kuşağında
yer almaşl
D) Kışa mesafelerde yerşeklj Özelliklerinin
değişmesi
E) Dağların doğu - batl yönünde uzanması
ÇÖZÜM:
Türkiye, Kuzey Yanmküre'nin Ilıman kuşa-
ğında yer alır. Bu dumm ülkenin matematik
konumu İle İlgilidir.
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu An,'atımll / Soru Bankası
