TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYASJ (MADENCİLİK-5ANAYİ-üLAşlM-îİCARET-TURİZM)
3) Bitki ve hayvan kalıntılarının deniz ortamında tortul tabakalar arasında
birikmesi ve bu tortulların kıvrılmayla sıkışması sonucunda organik mad-
deler petrole dönüşür.
Şiddetli kıvrılma hareketleri petrol yataklarının parçalanmasına yol açar.
Parçalanan yataklarda, petrol rezervi az Olduğu için işlenmesi ekonomik
değildir. Türkiye'de Orta ve Bat Toroslarda Şiddetli kıvrılma sonucunda
parçalanan petrol yatakları vardır.
Türkiye, maden yönünden zengin ülkeler arasında yer alır. Buna karşın
maden üretimi az Olup, Dünya maden ticaretinde pazar payı çok düşüktür.
Taşkömürü, petrol, doğalgaz gibi madenlerin rezervleri azdır. Bu
madenlerin üretimi ülke ihtiyacını karşılamadığı İçin İthal edilmektedir.
Demir, bakır, kurşun, çinko, manganez, boksit, linyit, arsenik, kil,
jips, perlit, talk, kükürt, fosfat, flüorit gibi madenlerin üretimi ülke
İhtiyacını karşılayacak düzeydedir.
Krom, bor, mermer ve tuz gibi üretimi fazla Olan bazı madenler, ülke
ihtiyacını karşılamakla birlikte ihraç da edilir.
Uranyum, toryum ve türevleri gibi radyoaktif madenler bakımından zen-
gin rezervlere sahiptir. Türkiye'de bu madenlerin kullanım alanı geliş-
mediğfnden henüz çıkarılmamaktadır.
ş/ Platin, kobalt ve titanyum gibi Dünya'da nadir bulunan maden rezerv-
lerİ Türkiye'de tespit edilmemiştir.
Türkiye'nin maden bakımından en zengin bölgesi Doğu Anadolu'dur.
Doğu Anadolu'da Özellikle Yukarı Fırat Bölümü'nde (Malatya, Elazığ,
Erzincan, Divriği, Ergani) maden çeşitliliği ve rezervi oldukça fazladır.
L Türkiye'de Çıkarılan Başlıca Madenler
Demir
— Demir-çelik sanayisinin harn maddesidir.
— Makine, teçhizat yapımında Ve İnşaat sektöründe kullanılır.
— Türkiye'nin hemen her bölgesinde bulunan 800 kadar demir madeni
yatağı vardır, Bunların büyük bir kısmı İşletrneye açılmıştır.
Demir çıkarılan başlıca yerler:
• Divriği ve Kangal (Sivas),
• Haşançalebl ve Hekimhan (Malatya),
• Çamdağl (Sakarya),
• Edremit, Eymİr (Balıkesir),
• Saimbeyli, Feke (Adana),
• Kahramanmaraş,
• Kayseri.
Coğrava I -2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Bir maden yatağınm işletilebilmesi için;
I. Yeramndaki maden miktarınm yeterli
II. Maden çıkankn yerin 1Naş1ma elveriş"
III. Madenin diş pazarlarda talep bul-
gerekir.
Türkiye'de uranyum toryum maden-
lerinin çıkarılmasının nedeni, yukarıda-
TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYASf
Çıkarılan dernir cevherleri, Karabük, K. Ereğli, İskenderun, Kırıkkale,
Divriği ve İzmir'deki demir-çelik fabrikalarında İşlenir.
— Demir-çelik üretimi Türkiye ihtiyacım karşlamaktadw. Bunun yanında
hızla gelişen sanayisi nedeniyle, üretimin yetersiz kaldığı bazı yıllarda
İthal edimektedir.
— Türkiye, demir üretiminde Dünya'da sekizinci sırada yer alır.
Dünyada 50 kadar ülkede demir cevheri üretimi yapılmaktadır. Çin,
Avustralya, Brezilya. Rusya ve Hindistan dünya demir cevheri üretiminin
y*laşk % 70'ini gerçekleştirmekledir. Çin yaklaşık 50 milyon ton yüksek
tenörm derrür cevheri yam sıra 250 milyon ton da düşük tenörlü demir
cevheri üretimi yapmaktadır.
Yunuşak bir metal Olan bakır. kolay İşlendiği İçin İnsanlık tarihinde İlk
madendir.
— Çoğu kez kurşun ve çinko ile birlikte bulunur.
— soma İyi Metken Olduğu İçin, enerji nakil hatlarında ve
elektron* sanayinde yaygın olarak kuüamlw.
— Türkiye bakr rezervleri bakımından Oldukça zengindir. Kuzey Anadolu
Dağlan ve Toros Dağları'nda zengin bakır yatakları vardır.
Bakır çıkarılan başlıca yerler:
• Küre (Kastamonu),
• Tirebolu -Köprübaşı, Asarcık (Giresun),
• Made1*Öy-ÇayeIİ (Rize),
• Murgul (Artvin).
• Maden (Elazö),
• Madenköy (SİİQ.
— Yüküldaki maden yataklarından çıkarılan bakır cevherleri Gülman
(Elazığ) ve Samsun'daki bakır işleme tesislerinde işlenmektedir.
— Şili, ABD Ve Kanada. Dünya'da en çok bakır üreten ülkelerdir.
— saf bakır üretiminde Dünya yedindşİdİr.
— II. Zaman'da, denizaltı volkanizmaşl sonucunda oluşan kayaların içinde
— Çeliğin sertleşrnesi ve gû*ndİrİImesinde, metalürji ve kimya endüstri-
Sinde kullandır.
— Çeliği paslanmaya ve aşınrnaya karşı korur.
— Aytm denü-çe*, poEeIen, ve tek* endüstrileri gibi pek Çok alan-
da k"mhr.
— Türkiye krom rezervleri bakımından oldukça zengindir. Hemen her
bölgede krom yatakları vardır.
ORNEK SORU:
Aşağıdaki tabloda Türkiye'de 1993-1997
yyllan arasmda dört maden türünün üretim
miktarları (bin ton) verilmiştir.
1993 1934 1995 1395
Krom 1,070 770 1,270 2.080
Bakır 3.302 3.340 3.350 2,930
Boksit 540 370 230
1997
1.280
3.520
545
2,4pp
kilerden hangileridir?
A) Yalnız I
E) uvew
D)lvem
Uranyum toryum mineralleri nükMer
enerji elde etmede kullanıhr. Türkiye'de
yurt dışından gelen talebi karşılamak için
ûreÜrnİ yapılmaktadır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: 3
Aşağıdaki bölümlerin hangisi Türkiye'
de maden rezervi ve çeşitliliği bakımın.
dan daha zengindir?
A) Çatalca - KocaeW
B) Doğu
C) Yukarı Fırat
D) Yukan Kmhrmak
E) Erzurum - Kars
Türkiye'de maden rezervi çeşitliliği
bakımmün en zengin bölüm, Doğu Ala-
dolu Bölgesi'nde, Yukan Fırat Bölümü'dür.
Bu bölümde demir, linyit, kurşun,
çinko, kayatuzu gibi madenler çıkanhr.
YANIT: C
—521—
Yalnızca tablodaki bilgilere dayanarak
aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşıla.
A) Verilen yıllarda boksit üretim/ sürekli
B) Bor üretiminin 1995 yılında bir önceki
yıla göre amş miktarı 1997 yılı boksit
üretiminden fazladır.
C) Verilen yıllarda bakır diğerlerinden
daha çok üretilmiştir.
D) Bütün türlerin 1996 yılındaki üretiminde
bir önceki yık göre azalma görülmektedir,
E) 1994 yılındaki krom ve boksit üretimleri
toplam bor üretiminden fazladır.
çözüM:
Tablo İncelendiğinde bahtın üretim mik-
tanmn verilen yıllarda diğer madenlerden
daha fazla olduğu görülmektedir.
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
