TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYASf (MADENCİLİK-SANAYİ-ULAŞIM-TİCARET-TURİZM)
Eir ülkede sanayinin gelişmesiyle;
— Yeni iş olanakları oluşur.
İşsizlik oranı azalır.
Ham madde ve doğal kaynaklar ülke içerisinde değerIendirilir.
Dışa bağımlılık azalır.
İhracatta sanayi ürünlerinin payı artar.
Milli gelirde artış sağlanır,
Ülke, ekonomik yönden güçlenir.
— Eğitim ve kültür düzeyi gelişir.
— Yaşam standardı yükselir.
— Uluslararası ilişkilerde ülkenin önemi artar.
Sanayileşmeyle birlikte çeşitli sorunlar Ortaya Çıkar. Bu sorunların başh-
calan şunlardır:
— Sanayi kuruluşlarının toplandığı merkezler yoğun göç alır. Böyle yer-
lerda nüfusun hızlı artış göstermesi, beraberinde çarpık kentleşmeyi
getirir.
- Sanayileşme va hızlı nüfus artışı, enerji tüketimini de artırarak doğal kay-
naklann hızla tükenmesine yol açar.
- Sanayi artıkları doğal yaşamı, atmosfer ve toprağı tehdit edecek boyut-
'arda çevre sorunlarına yol açar.
1. Sanayinin Kurulup Gelişmesi İçin Gerekli Koşullar
Bir yerde sanayinin kurulup gelişmesi İçin çeşitli koşullarm bulunması
gerekir. Bu koşullar; sermaye (anapara), ham madde, enerji kaynaklan,
ulaşım, İş gücü, pazarlama, işletme va teknolojik birikimdir.
a) Sermaye
Sanayi tesislerinin kurulması, makine ve donanımların alınması, ham
madde ve enerji kaynaklarının sağlanması ve çalışanların ücretlerinin öden-
mesi İçin sermayeye İhtiyaç vardır.
Sermaye, Özellikle sanayinin küruIuŞ aşamasında gerekli Olan en Önemli
koşuldur,
b) Ham medde
Sanayi tesislerinde yeni ürün elde etme ham maddenin ya da yan mamul
maddelerin temini İle sağlanabilir. Birçok sanayi kolunun kuruluş yerini
ham madde kaynaklarına yakın olması belirlemektedir.
Örneğin tarıma dayalı birçok sanayi kolu (şeker, yağ vb.), ham maddenin
üretildiği tarım alanları çevresinde kurulmuştur.
Coğrafya -2 Konu Anlaymll I Som Bankay
ORNEK SORU:
Endüstri tesislerinin kuruluşunda ham
madde kaynakhnna yakınhk önemli rol
Buna göre, Türkiye'de zeytin üretim
alanları düşünüldüğünde aşağıdaki il-
'erden hangisinde zeytinyağı fabrikası
olduğu ileri sürülemez?
A) Balıkesir B) Gaziantep C) Sivas
D) İzmir
E) Aydn
K_lşkn Ilık geçen, don olayknmn yaşan-
madiği bölgelerde yetişen zeytin, karasal
İklim şartlarının yaşandığı Sivasta ye-
tişmez. Bu nedenle Sivas ta zeyünyağl fab-
rikası olduğu İleri sürülemez.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
lerjn hangisinde ham maddesi tanm
ürünlerl olan sanayi tesislerinin kurul-
ması beklenmez?
B) 11
ÇÖZÜM:
III. yörede İküm ve yerşekilleri tanrna elve-
rjşlİ değildir.
YANIT: C
TÜRKİYE EKONOMİK COĞRAFYASI
c) Enerji Kaynaklan
Sanayi tesislerinde makinelerin çalışabilrneşi, aydınlanma ve ısınma gibi
ihtiyaçların "erilebilmesi için enerjiye ihtiyaç vardır. Fabrikalarda çoğun-
lukla elektrik tüketilir. Bl.mun yanında taşkömürü, linyit. petrol türev-
leri, doğalgaz gibi fosa yakıtlar da tüketilk.
Özeükle üretim maliyetleri İçinde. enerji giderlerinin büyük paya sahip
olduğu sanayi kollarmın kuruluş yeri, enerji kaynaklarına göre belirlenmiştir.
Örneğin, bQrabûk demir-çelik fabrikasmın kuruluş yerinin belirlenmesinde,
Zonguldak çevresindeki taşkömürü yataklarına yakın olmasının etkisi
d) Ulaşım
Ham madde ve yan işlenmiş maddeler Ne enerji kaynaklarının sanayi tesis-
lerine; mamul (işlenmiş) maddelerin tüketim alanlarına taşınmasında
ulaşım koşullan büyük önem taşır.
YerşekIerinİn sade olduğu keşinWde ulaşım kolaylıkla yapılır. Sanayi,
daha çok bu özeMIere sahip kesimlerde yoğunlaşmıştır.
e) İşgücü
Sanayi ve bu tesislerdeki makinelerin kurulup İşleülmesiyle üre-
tirnİn yapılthilmeşi İçin nitelikli elemana İhtiyaç vardır. Nitelikli elernanlar.
belli bf alanda teknk eğitim almış İşgücü olarak İfade edMİr.
İşgûcûnûn niteliği yanında, İşgücü maliyeti de sanayinin kurulmasını etki-
ler. Birçok sanayi tesisi işgücü maliyetlerinin (işçi ücretlerinin) düşük ol-
düğü bölge veya ülkelerde kurulmuştur.
g) Pazarlama
Bir sanayi kolunun kuruluş yeri belirlenirken, tesislerde üretilen ürünlerin
tüketileceği pazv alanları da göz Önünde bulundurulur. Bu nedenle sanayi,
kalabdlk Olduğl yerlerde yoğunlaşmıştır.
Üretimin devamlthğl bakımından üretilen malların İç veya diş piyasalarda
alıcı bulması gerekir. Bunun İçin ucuz ve kaliteli' mallarm üretilip
pazarlanrnası gerekir. Rekabet onanında pazarlamada tamümm (reklâmın)
da büyük öngni
h) İşletme
Sanayi tesislerinde, arüş sağlamak amacıyla üretimin çeşitli yöntem
ve tekniklerle düzenlenmesine İşletme denir. İşletme konusunda İyi
yetişrniş yönetmerin sanayide kalite ve verirn artışı sağlanmasına büyük
katkıları olur.
ÖRNEK SORU:
Karabük ve Ereğli'de demir • çelik fabri•
kalanmn kurulması,
I. ham madde kaynaklarına yakınlık,
II. ulaşım olanakları,
III. enerji kaynaklanmn varlığı,
N. İş gücü potansiyeli
niceliklerinden hangileriyle açıklana.
A) iveli
B)lvelll
D) 11 ve N
E) 111 velV
ÇÖZÜM:
Taşkömûrû yataklarına yakm olma ve
ulaşım olanaklarının bulunması Karabük ve
Ereğli'de demir çelik fabrikalarının kurul-
maşının nedenlerindendir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Türkiye
I. Uşak'ta şeker fabrikası,
II. Elazığ'da ferrokrom fabrikası,
III. Seydişehldda alüminyum tesisleri
kurulması öncelikle aşağıdaki koşullar.
dan hangisiyle açıklanabilir?
A) Ham madde
C) Enedi kaynaklan
B) Sermaye
D) Ulaşım
E) İş gücü
çözüM:
Verilen Örnekler fabrikaların kuruluş yeri
belirlenirken ham madde kaynaklarına ya-
kınlığın Önemli Olduğunu gösterir.
YANIT: A
Ccğraya 1-2 Konu Anlatımk I Soru Bankası
