Türkiy*le İç Anadolfda Kapadokya çevresinde bulunan peribacaları, tu-
rizm bakımından büyük Öneme sahiptir.
Resim. 7; peribacaları
5.Kırg1bayır
Kurak ve yan kurak bölgelerde, bitki örtüsünden yoksun yamaçlarda
oluşan sel yarıklarıdır. Oldukça keskin sırtlarla birbirinden ayrılan bu yarık.
lar, İç İçe girmiş ve oldukça bozuk yapılı bir yüzey oluşturur. Bu şekillere
badlandş adı da verilir (Resim-8),
Resim• 8: Kırgıbawr (b adlands)
6. Dev Kazam
Çağlayanlardan düşen Suların, düştüğü yerde yaptığı aşındırma sonucun-
da oluşan çukurlardır (Şekil-9).
Şekil-9: Dev kazam
7. Yontukdüz (Peneplen):
Akarsular yüksek dağlık alanları. milyonlarca yıl süren aşındırma faaüyetleri
sonunda taban seviyesine yakın yükseltiye kadar aşındırır. Akarsu aşındır-
maşının son evresinde oluşan yontukdüz veya peneplen, düz veya hafif
dalgalı aşınım yüzeyleridir.
Coğrafya 1-2 Konu f Sanı Bncas;
ÖRNEK SORU:
Bir akarsuyun denge profiline ulaşması
aşağıdakilerden hangisinin azaldığının
göstergesi olamaz?
A) Aşındırma gücünün B) Hmmn
C) DebWn
D) Yatak eğiminin
74.
74.
E) Hidroük enerN potansthehin
Debi, akarsu yatağınm herhangi bir keskin-
thn birim Zamanda geçen suyun hacmine
denir. Debinin azalması akarsuyun beslen-
me kaynakm yatağının jeolojik yapısı
havzasındaki İklim Özellikleri İle İlgilidr. Bu
nedenle akarsuyun denge profİWne ulaşıp
yatak eğiminin azalmış olması debisinin
azaldığının göstergesi olamaz.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Akarsular eğimli yamaçları aşındırır ve taş-
diklan malzemeleri eğimin azaldığı yerler-
de biriktirir.
Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin
Oluşumunu açıklamada yukarıdaki bil-
gilerden yararlanılamaz?
A) Dev Kazam
C) Kırgıbawr
E) Peribacası
ÇÖZÜM:
Mantarkaya, rüzgâr aşındırma şekHr.
YANIT: D
Akarsu Biriktirmesi
Akarsular, aşındırdığı malzemeleri, taşma gücünün
azalnusna bağh olarak
Akarsuyun taşrna gücülü azanan etrnenler;
— akım rMannın azalması,
— akış hızınm azalma3,
— eğinin azalması.
— taşıdığı yükün artmasıdır.
Akarsular akmurun fazla olduğu dönemlerde daha İri boyutlu malzemeler
taşırken. akmumn azaldğl dönernlerde taşıdığı malzeme boyutu küçülür.
Akarsularm taşıdığı malzemenin boyutu, akış hızı ve eğimle de doğru oran-
Akarsu Biriktirme Şekilleri
Birikinti Konileri ve Birikinti Yelpazeleri
Eğirnİn fazla Olduğu yamaçlardan İnen akarsular. ova gibi düz veya az
eğhnIİ bir yüzeye geçtiklerinde. taşıdıkları yükü, gücünün azalmasına bağlı
olarak tirikthrler. Biriken bu unsurlar. eğimin azaldığı kesimlerden etrafa
bir yelpaze gibi yayılırlar. Bu şekillerin dar ve eğimi fazla Olanlarına birikin-
ti konisi; daha basık, az eğimli ve geniş alanlara yayılanlara birikinti yel.
pazesl adı verilir (Şekil-10).
Şekil- 10: Birikinti konisi ve yelpazesi
Dağ Eteği Ovalan
Yukarıda oluşurnu açıklanan birikinti konisi ve yelpazelerinin yan yana bir-
birlerine eklenmesiyle Oluşan birikim şekilleridir. Genellikle ovalann
Çevresirüe yer alan dağların eteklerinde oluşan bu ovaların eğimi, kenarın-
da yer aldığı ovanın eğiminden daha fazladır. Dağların yamaçlarına doğru
eğim artar (Şekil-11).
Şekil-11 : Dağ eleği ovası
ORNEK SORU:
Birikinti konileri akarsuların akış hızlarının
azaldığı yerlerde Cluşan biriktirme şekil-
Buna göre, aşağıdakilerden hangisin-
deki azalma, akarsuların akış hızım azal-
tarak birikinti konilerinin oluşumuna
neden olmaktadır?
A) Debi
B) Yük miktarı
C) Havzaya düşen yağış miktarı
D) Yatak eğimi
E) Havzadaki buharlaşma miktarı
ÇÖZÜM:
Akarsuların yatak eğiminin azalması, akış
hızlarının azalmasına ve bu nedenle yük-
'erin/ taşıyamayıp eğimin azaldığı yerlerde
biriktirmesine neden
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Akarsu yatak eğiminin az olduğu yer.
l. menderes,
II. ırmak adaşı,
III. kanyon vadi,
IV. dev kazam
yer şekillerinden hangilerinin görülmesi
A)' veli B) ıvelll C) ııvelll
D)llve1V
E) Illveıv
ÇÖZÜM:
Menderes ve ırrnak adalen akarsu yatak
eğiminin azaldığı yerlerde oluşun
YANIT: A
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı Soru Bank3ş'
