Türk İnkılabı-Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar-ll
hafife taraftarlığı yapması
Türkiye Devleti'nin ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Başbakanı İsmet İnönü
Türkiye Cumhuriyeffnin ilk Meclis Başkam Ali Fethi Okyar
Cumhuri et Dönemi'ndeki Hükümetin Bazı Üyeleri
Cumhurbaşkanı
TBMM Başkanı
Başbakan ve Dışişleri Bakanı
Genelkurmay Başkam
Millî Savunma Bakanı
Milli Eğitim Bakanı
Sıhhiye Bakanı
Mustafa Kemal ATATÜRK
Ali Fethi OKYAR
İsmet İNÖNÜ
Fevzi ÇAKMAK
Kâzım ÖZALP
İsmail safa ÖZLER
Dr. Refik SAYDAM
bunun siyasi ahengi bozması.
ile halifeliğin bir arada olarnayacağınınanlaşdmasil
İngilizlerin kadrolarında görevli olan Seyyid Emir Afi ve Ağa
7 Han'ın, Türkiye'nin iç işlerine karışıldığını ortaya koyan mektu-
bunun muhalif gazetelerden Tanin'de yayımlanması.
Rahatsızlığından dolayı 1 Ocak 1924'te dinlenmek İçin İzmir'e giden
Mustafa Kemal Paşa, 15 Şubat'ta yapılan harp oyunlarını izlemiş,
Oyunlar İçin İzmir'e gelen İsmet paşa, Kâzım paşa ve Fevzi Paşa İle
halifeliğin durumunu konuşarak değerlendirmeler yapmıştır.
13 Mart 1924'te dönemin Urfa Milletvekili
Saffet Efendi
ve 53 arkadaşının verdiği kanun teklifi TBMM tarafindan kabul
edilmiş ve böylece halifelik makamı kaldırılmıştır.
3 Mart 1924 Tarihinde Ya anan Di'er Gelişmeler
1- Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun Kabul Edilmesi
Manisa Mebusu Vasıf Bey ve 50 Bu kanun ile bütün eğitim
vekilin verdiği önerge doğrultuşun- kurumları Millî Eğitim Ba-
da Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul kanlığına bağlanarak eği-
timde birlik sağlanmıştır.
edilmiştir.
2- Şeriye ve Evkâf Vekâletinin Kaldırılması
Urfa Milletvekili Şeyh Şeriye ve Evkâf Vekâleti kaldırılara
Saffet Efendi ve 50 veki- yerine Diyanet İşleri Başkanlığı il
lin verdiği önerge doğ- Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuş
rultusunda kabul edilen tur. Şeriye Mahkemeleri kapatılmıştır
kanun ile Şeriye ve Evkâf Diyanet İşleri Başkanlığa Ankara müf
Vekâleti kaldırılmıştır. tüsü Rıfat Börekçi getirilmiştir.
Şeriye ve Evkâf Vekâletinin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri
Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğünün kurulması ile din iş-
• 'eri siyasetten ayrılmış ve "laik" yönetim anlayışı pekiştirilmiştir.
3- Erkân-' Harbiye-i Umumiye Vekâletinin ka atılması
Yine aynı tarihte çıkarılan bir Kapatılan Erkân-' Harbiye-i Umu-
Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)
1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldıktan sonra Sultan Vahdet-
tin 17 Kasım 1922'de ülkeden ayrılmış ve TBMM 18 Kasım'da
Abdülmecid Efendi "Halife-İ Müslimîn" unvanını kullanmış ve
"Teşkilat-' Esasiye Kanunu"nu kabul etmiştir. Ancak Abdülme-
cid Efendi İstanbul basınının ve saltanatın geri gelmesini İste-
yenlerin kışkırtmasıyla bu ilkelere uymamıştır.
Halifeli"in Kaldırılmasının Nedenleri
Halifelik makamının yapılacak inkılapların önündeki en büyük
engel olması
Halifelik makamının Cumhuriyet rejimi ve ulus devlet anlayışı ile
2
bağdaşmaması
Devletin laikleşmesinin sağlanmak istenmesi
Halifeliğin, saltanat yanlılarının güç aldığı bir makam durumuna
4
gelmesi ve bunun sonucu olarak, Halife Abdülmecit Efendi'nin
padişah gibi davranarak yetkilerini aşması
1
2
3
4
6
8
9
Halifeli in Kaldırılmasının Sonuçları
İnkılaplar ve millî egemenliğin Önündeki en büyük engel or-
tadan kalkmıştır.
Bu kurum aracılığıyla yabancı devletlerin iç işlerimize karış-
ma girişimleri önlenmiştir.
Devletin rejimi konusunda tartışmaya yol açabilecek bir ku-
rum kaldırılmıştır.
Ümmetçilik anlayışı zayıflatılmış, yerine ulus toplum anlayı-
Devlette iki başlılık oluşturabilecek bir durum ortadan kal-
dırılmıştır.
Millî egemenlik anlayışı güçlendirilmiştir.
I Laikleşme yolunda en önemli adım atılmıştır.
Şeyhülislamlık makamı (Bab-l Meşihat Dairesi) sona erdi-
rilmiştir.
Abdülmecid Efendi ailesiyle birlikte İsviçre'ye gönderilmiştir.
152
miye Vekâleti kapatılmıştır.
may Başkanlığı ve Millî Savun-
ma Bakanlığı kurulmuştur.
Erkân-' Harbiye-i Umumiye Vekâletinin kapatılması ordu ve
siyaseti birbirinden ayrılmıştır. Bu yönüyle Atatürk ilkelerin-
den "Cumhuriyetçilik" ile ilgilidir.
4- Osmanlı Hanedan yelerinin Yurt Dışına Çıkarılması
İle İlgili Kanun Çıkarılması
Urfa Milletvekili Şeyh Saffet
Efendi ve 53 vekilin verdiği öner-
ge doğrultusunda Osmanlı ha-
nedanına mensup kişiler vatan-
daşlıktan çıkarılmış ve bunların
yurt dışına sürgün edilmesine
karar verilmiştir.
Hanedan üyeleri üzerindeki bu
yasak kadınlar İçin Adnan Men
deres Dönemi'nde (1952), er-
kekler İçin İse Bülent Ecevit D
nemi'nde (1974) kaldırılmıştır.
Atatürk tarafından Elmalılı Muhammed Hamdi
Yazır'a yaptırılan Hak Dini Kur'an Dili adlı tefsir
halka ücretsiz dağıtılmıştır.
instagram.com/copysinav
