TORK mü VE EDEBİYATI
11. Tevriye (İki Anlamlılık)
EDEBÎ SANATLAR 2
16. Kinaye (Değinmece)
Birden çok gerçek anlamı olan bir sözü herkesçe bilinen (yakın) anlamında
değil de uzak anlamını kastederek kullanmadır.
Bu kadar letafet çünkü sende var
Beyaz gerdanında bir de ben gerek (Yakın anlamı vücuttaki siyah kabartı,:
uzak anlamı ise I. tekil kişidir.)
12. Tekrir (Yineleme)
Sözün etkisi güçlendirmek için sözcük ya da söz grubunu tekrar etme sanatıdır.
Bir sözü hem gerçek hem mecaz anlamda kullanmaktır, mecaz anlam kastedilir
Çoğunlukla atasözlerinde vardır.
Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak
(Gerçek Anlam: Ateş yakılan yer I Mecaz Anlam: Aile)
17. İrsalimesel (Savlama)
Anlatıma güç kazandırmak amacıyla sözde, yazıda ya da şiirde atasözü,
Özdeyiş ya da çok bilinen bir sözü kullanmaktır.
Kimsesizim kimsem yoktur herkesin var kimsesi
Kimsesiz kaldım medet kıl kimsesizler kimsesi ("Kimse” sözcüğü tekrarlanmıştır.)
13. Tecahülüarif (Bilip Bilmezlikten Gelme)
Bir anlam inceliği yaratmak ya da nükte yapmak İçin, şairin,
bildiği bir şeyi bilmiyor görünerek söz söylemesidir.
Arzu dolu, yaşamak dolu
Bu eller miydi resimleri tutarken uyuyan? (Ellerin resimleri
tuttuğu bilindiği hâlde bilinmezmiş gibi davranılmıştır.)
14. İstifham (Soru Sorma)
Cevap bekleme amacı gütmeden, duyguyu ve anlamı güçlendirmek için sözü soru
biçiminde yöneltmedir.
Bana kara diyen dilber
Gözlerin kara değil mi? (Cevap beklenmediği hâlde soru sorulmuştur.)
15. Cinas
çok İyi :
1 20. Asonans Bir şiirde ya da düzyazıda ahenk yaratmak amacıyla aynı
ünlünün yinelenmesidir.
Neysen sen, nefes sen, neylersin neyi
Neyzensen, nefessen neylersin neyi (”-e” harfi tekrarlanarak ahenk
yaratılmıştır.)
Balık baştan kokar bunu bilmemek
Seyrani gâfilin ahmaklığından (Atasözü kullanılmıştır.)
: 18. Leffüneşr (Sıralı Açıklama)
Genellikle bir beyit içinde, birinci dizede birkaç şeyi anlattıkta
sonra, ikinci dizede bunlarla ilgili benzerlik ve karşıtlıkları
belirtmektir.
Bakışların kor ateş, duruşun durgun su
Biri yakar, biri boğar (İlk dizedeki altı çizili sözcükler ikinci
dizedeki altı çizili sözcüklerle eşleşmektedir.)
1 19. Aliterasyon
Bir şiirde ya da düzyazıda ahenk yaratmak amacıyla aynı
1 ünsüzün yinelenmesidir.
Eylülde melûl oldu gönül soldu da lâle
Bir kâküle meyletti gönül geldi bu hâle
("-1” harfi tekrarlanarak ahenk yaratılmıştır.)
Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları farklı olan sözcükleri I
bir arada kullanma sanatıdır.
Söylerken o sözleri kızardı
Hem hazzeder ah hem kızardı (Kızardı: öfkelenmek I
kızardı: kırmızı rengini almak)
5
21. Tariz (Dokundurma) Bir kimseyi iğnelemek amacıyla, bir sözü
karşıt anlamını düşündürecek biçimde kullanmaktır.
Günde yüz adamın vur kır dişini
Bir yaralı sarmak için yeltenme (Şair, kişilere zarar verenleri aslen
eleştirmiştir.)
