TLYRKTYEEKONOMTK COGRAFVA51 (MADENCİLİK-SANAYİ-UL.4ŞİÜ-ğİCÂhET-İÜîİ2ÂÜ
Dış ticareti etkileyen faktörler:
Yerli üretim miktarı İle yurt dış arzı ve talebi arasında fark olması,
Ürünlerin uluslararası piyasalara göre fiyatının uygun oknası,
Ulaşım olanakları ve maliyetleri,
Uluslararası finans ve Ödeme koşullan,
Gümrük vergileri,
Nüfus,
Türkiye'nin Dış Ticareti
Türkiye'nin dış ticaret hacmi. zaman İçinde gelişme göstermekle birlikte
Özellikle İhracat açışından Şu an istenen düzeyde değildir. 1970'te 1 Ş mil-
yar $ Olan dış ticaret hacmi, 1980'de 10,8 milyar $, 1990'da 35,3 milyar $,
2000'de ise 82,3 milyar buımuş ve 2005 190 milyar $'a yak-
'aşmıştır (Tablo-6).
1925
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2005
İthalat
liyan $)
128,0
69,5
50,0
285,7
468,2
947,6
7.909,4
22.302,1
54.502,8
116.048,0
İhracat
(milyon $
102,7
71,4
80,9
263,4
320,7
588,5
2.910,1
12.959,3
27.774,9
ORNEK SORU:
Üretim miktarı az olan tamamı İç
piyasada tüketilen ürünlerE dış satım az
olur olmaz.
Türkiye'de aşağıdaki tanm ürünlerinden
hangisinin diş satımınm olmaması vep
az olmasmm nedeni İç piyasada tüke-
timin fazla olmasıdır?
A) Üzüm B)Muz C) Buğday
D) Fındık E) İncir
ÇÖZÜM:
Türkiye'deki buğday üretimi yılhk 20 mil-
yon ton cNanndadır. Halkm temel besin
maddesi olan buğday üretiminin tamamına
yakım İç piyasada tüketildiği İçin İhraç
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Türkiye'nin diş ticaretinin sürekli açık
l. dış satım" tanm ürünlerinin, dış ahm-
da İse sanayi ürünlerinin payının fazla
II. nüfus artış hızının üretimdeki artıştan
fazla olması,
ML $çi ücretlerinin yüksek olması,
M yerel ölçek" küçük pazarların bulun-
durumlarından hangileriyle açıklana-
A)lvell B)lvelll qııveM1
D) II ve IV E) 1Uve1V
ÇÖZÜM:
L ve II. durumlar, Türkiye'nin dış ticaretinin
sürek" açık vermesinde etkili olur.
YANIT: A
UR:tüYE COĞRAFYASf
DIŞ ticaret hacmi büyümesine karşın, Türkiye sürekli dış ücaret açığı ver-
mekeör Wafik-1Ş. Baz marda İthalatın karşılana oranı %60-70 do-
layında o"nuştw. 2005 yılında ithalatın hracatl karşılama oranı % & 'tür.
DIŞ ücaretin bu denli büyük açıklar vermesinde;
NüfuşLm hızlı artrnası ,
üremen ürürüerin çoğunluğunun iç piyasada tüketilmesi,
diş rekabet güçlükleri
gibi faktörler etki olmaktadır.
2Xc 2"
212 271 47,3
Grafik-16: 1995-2005 yıllan arasında Türkiye'nin ithalat Ve
İhracat değerleri(D1ş Ticaret Müsteşarlığı, 2006)
Türkiye'nin Başlıca İhraç Ürünleri:
Türkiye'nin başlıca İhraç ürünlerl aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tabla•6: Türkiye'nin 1925-2005 yıllan arasında İthalat
İhracat değerleri (DIŞ Ticaret Müsteşarlığı, 2006)
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde dış ticaret, üretilen tanm ürünleri-
nin fazlasının ihraç edilmesi va sanayi ürünlerinin ithal edilmesinden olu-
şuyordu,
Cumhuriyetle birlikte dış ticaret hacmi de artış göstermiştir. Dış ticaret
hacmi, artan nüfus Ve canlanan ekonomiye bağlı olarak gelişmiştir. 1947
yılına kadar alınan tedbirlerle ihracat, ithalattan fazla olmuştur. Böylece
Türkiye dış ticaret açığı vermerniştir. Ancak bu tarihten sonra sürekli olarak
ithalat, ihracattan fazla olmuştur.
1980'Ii yıllara kadar ihracatta tannİ ürünleri ve madenler, ithalatta ise sanayi
ürünleri ön sıralarda olmuştur.
1980'den itibaren dış ticaret politikasında büyük değişiklikler Olmuş ve
Serbest piyasa ekonomisine geçilmiştir. Yerli ürünler, gelişmiş ülkelerin
ürünleri İle rekabet edebilir duruma gelmiştir.
Türkiye'nin 1980 yılında 3 milyar $ civannda olan İhracatına karşın, 8 milyar $
İthalatı vardı.
2005 yılına gelindiğinde ihracatı 73,12 milyar $'a, ithalaü ise 116,05 miyar $'a
yükselmiştir.
Coğrafya 1-2 KCh7tl Anlatım" / Som Bankası
2
3
6
7
9
10
II
12
13
14
15
16
17
IB
19
20
İhraç Mallan
Hazr "m
Otornctiv sanayi frûnlorl
Diğer makina "şırn araçlM
ve çoük
sebze ve mam"rl
Büro makinaları ve haberleşme cihazları
Elektrikli makha va ciMzIar
elektrksiz makinalar
"er ulaşım araçları
Metal eşya
Çeşmi tüketim manan
Petrol ve ürünleri
Çeşm kimyasany
*ento Vb. inşaat malzemeleri
Plastikler
Çeşit" g•da
F@uçuk man-nMeri
Maden ve dökünüeri
Demir metanet
Değer hracanakl
(milyon S) Payı (%)
11820
9,332
9991
7,060
5,793
4,323
3,203
3,182
2,778
2,530
2.296
2119
2.002
1.697
1,179
1 ,032
915
1617
12,76
1230
366
5,91
4,38
4.35
3,46
314
2,90
274
232
151
1,41
1,37
1,37
1,36
125
Tablo-7: 2005 yılına göre Türkiye'nin başlıca ihraç ürünleri, ihracat
değer/ ve toplam ihracat içindeki paylan (Dış Ticaret
Müsteşarlığı, 2006)
ÖRNEK SORU:
Türkiye'de 1979 yılma kadar Sanayi ürün-
'erinin ihracattaki payı % 50'nİn altında
olmuştur. Günümüzde bu oran % 94'ü
Sanayi ürünlerinin ihracattaki payının
anması, Türkiye İçin aşağıdakilerden
hangisinin kanıtı değildir?
A) Dış ticaret fazlası Oluştuğunun
B) Sanayide gelişme gösterdiğinin
C) Nitelikli işgücünde artış olduğunun
D) Sanayide enerji tüketiminin arttığının
E) Uluslararası pazarlarda rekabet gücü-
nün arttığının
çözüM:
İhracat gelirlerinin ithalat giderlerinden
fazla olması durumunda dış ticaret fazlası
oluşur. Sanayi ürünlarlnln ihracattaki pa-
yırım anması, dış ticaret fazlası Oluştuğunu
kanıtlamaz. İç tüketimin fazla Olması, sa-
nayl ve ham madde ürünler/ ithalatının
fazla olması vb. nedenlerle, ithalat giderleri
ihracat gelirlerinden fazla olabilir va dış
ticaret açığı da oluşabilir. İleri derecada
endüstrileşmiş birçok ülkede dış ticaret
fazlasının oluşmadığı görülür,
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Türkiye'nin dışsatımı giderek büyümesine
karşın, ban ürünlerde dışsatım aynı hula
gelişme gösterememektedir.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin
dışsatımda hızlı gelişme gösteremediği
endüstri dallarından biridir?
A) Dokuma
B) Gübre q cam
D) Sigara E) Şeker
ÇÖZÜM:
Gübre, kimya sanayisinin başlıca ürün-
'erinden biridir. Ülkemizde daha çok tan-
ma dayalı sanayi gelişmiştir. Kimya sanayi
henüz İstenilen düzeyde değildir. Bu ne-
denle Türkiye gübre dışsatımında hızlı ge-
lişme gösterememiştir.
YANIT: B
Coğrafya 7-2 Konu Anlafrmh Soru Bankası
