'TIĞLW tCĞhAL*] ÇEVREYE ETKİSİ VEZTÂÜOSFER)
İKLİM (jKLhvajRf COĞRAFİ ÇEVREYE ETKİSİ VE ATMOSFER)
Klimatoloji ve meteoroloji
Klimatoloji hava olaylarının ortalamalarını oluştururken geniş ölçüde me-
teorobjiden yararlanır. Meteorolojinin ayrıntılı incelemeleri ve gözlemleri,
klimatolojinin tanımlarna ve açıklamalarında kullandığı veri tabanını oluştu-
rur. Klimatoloji, meteorolojik verilerin, gözlemlerin yaşam üzerindeki etkisi-
ni, İlgisini, Sonuçlarım açıklar. Gözlemlerden alınan ortalamalar hava olay-
lanmn sürekli değişen karışık ve kavranması güç aynnülanndan uzaklaştırıp
genel bir görüş kazanılmasını sağlar.
Klimatolojinin konusu İklim ise, meteorolojinin konuşu hava durumudur.
Hava durumu, kışa süreli hava olaylarıdır.
Meteorolojik gözlemler
Meteorolojik gözlemler sıcaklık, rüzgar, basınç, nem, yağış vb. hava olayla-
nnın kayıtlarının tutulması İçin belirli noktalarda kurulmuş istasyonlarda
yapılır.
Meteorolojik gözlemlerle tespit edilen hava durumu, İklim tipi ve bölgesi
hakkında kesin bir bilgi vermez. Çünkü hava durumu kısa süreli hava Olay-
lanm belirtir. Yani Ankara'da yağışlı bir gün olması Ankara'nın sürekli yağış
aldığını göstermez Rize'de açık, güneşli bir günün olması da Rize'nin az
yağışlı bir bölge Olduğunu göstermez. Yalnızca Ekvatoral Bölge'de günlük
hava Olayları tekdüze bir düzen gösterdiği İçin genel iklim koşulları hakkın-
da bir fikir verir,
Hava olayları bazı dönemlerde maksimum artışlar ya da minumum düzey-
de azalışlar gösterebilir, Bu değerlere ekstrem değerler denir.
Örneğin, Erzurum'da ocak ayı sıcaklık ortalaması -8,6 'C iken, ocak aym-
da görülen en düşük —30,4 'C ve en yüksek 17,6 'C Sicakhklan ekstrem
değerlerdir,
Meteorolojik gözlemlerden yararlanabilmek iŞn, gözlemler,
Bir bölgenin karakteristik Özelliklerini belirtebilecek her noktada ve
Bir yerin 0dİmİnİ belktmeye yetecek kadar uzun Ve kesintisiz bir dönemde
yapılmalıdır (en az 35 yıl).
ATMOSFER
Yerküre'yl çepeçevre saran, hayatın gelişmesini ve sürmesini sağlayan gaz
kütlesidir.
Atmosferin etkileri:
b/ Güneş Işınlarını Süzer, zararlı Işınların büyük kısmının yeryüzüne ulaş-
masım Önler.
b/ Dünya'nın fazla ısınmasını Ve fazla soğumasını engeller.
Güneş Işınlarının bir kısmını dağıtarak, gökyüzünün aydınlık ve mavi
görünmesini sağlar.
Gölgede kalan yerlerin aydınlık görünmesini sağlar.
Meteorların yeryüzüne düşmesine engel olur.
Hava akımları ile sıcaklık ve nemin taşınmasını sağlar.
/ Bileşimindeki gazların oranlan ile hayatın devamını sağlar.
Kısaca koruyucu ve düzenleyici bir Örtü konumundadır.
Cağ* 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
ORNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi atmosferin
maması durumunda gerçekleşecek bir
durum değildir?
A) Zarar" Işınknn yeryüzüne uhşrnaşl
B) Açık hava basırpmn artnaşl
C) Güneş Işınlarım almayan yerlerin hm
karanlık olması
D) Sıcaklık farkkrımn çok olrnay
E) Meteorolojik olaylarm görüfrnemeşİ
ÇÖZÜM:
Atmosfer Yerkürey çepeçevre saran gaz
kütlesidir. Yeryüzüne bir basınç uygular.
Bu nedenle atmosferin olmaması duru-
munda açık hava basıncının artması bek-
YANIT: B
Atmosferin Sının ve Biçimi
Etkisi gözlenebNen atmosfer kalınlığının 70 -80 km kadar olduğu hesaplan-
yerden 1000 km yüksekliğe kadar bazı gazların olduğu Meri
Teorik olarak atmosferin smın yerçekimi ile genel çekimin eşit olduğu alana
kadar (10 000 km) uzanır. Bu şuurla İlgili çeşitli varsayımlar olmakla birlikte,
yeryüzünden 200 km sonrasında atmosferin etkisinin yok denecek kadar
az olduğJ söylenebilir.
Bu sınırlar İçinde yeryuvarlağını çevreleyen atmosferin bir küre Olduğu
kabul edilir. Yoğunluk, basınç gibi nitelikler ile oksijen ve su buharı gibi
gazlar İçinde yükseldikçe sürekli ve hızla azalır (Şekil- 1).
(km) Atmosfer
97
90
Şekil. 1 : Atmosferde vüksekliğe bağh
yoğunluk değişiml
Atmosferin Katlan
Atrnoşferi oluşturan gazlar yerçekimi etkisiyle ağırlıklarına göre İçiçe katlar
rneydana getirir. Bu katların tanınmasında gazların bileşimleri, sıcaklıkları
ve fizksel özellikleri ayırıcı olmuştur.
Bileşimlerine göre, en alt katmanda oksijen ve azot rnöleküller (02 ve N2)
hünde bulurwr. Daha üstte atomik oksijen, onul üstünde helyum ve daha
hidrojen katı yer ahr (Şekil-2).
10 wo
Atan* Oksjen (O)
Moleküler Oksijen (OJ
Şekil-2: Bileşimlerine göre atmosfer
—118—
—119—
ÖRNEK SORU:
Yeryüzüne inerken atmosferi dikey bir
şekilde geçen bir uzay aracından,
l. Atmosfer basıncı
II. Sıcaklık
III. Oksijen
IV. GÜ yoğunluğu
gibi faktörlerden hangilerinde sürekli
artış gözlemez?
A) Yalnızı B) Yalmzll C) yaımzıv
E) Illveıv
çöZüM:
Atmosferi oluşturan gazların %90'/ en alt
katlarda yer alır ve atmosfer yerden yan-
Sıyan Işınlarla ısınır. Bileşimlerine göre at-
mosfer katlan incelendiğinde İse oksijenin
en alt katlarda yer aldığı görülür. Bu ne.
denle yeryüzüne inerken atmosfer/ dikey
bir şekilde geçen bir uzay aracından at-
mosfer basıncı, oksijen oram ve gaz yo-
ğunluğunun sürekli arttığı gözlemlenirken
sıcaklıkla düzenli bir artış gözlenmez
YANIT: B
Coğraö•a 1-2 Konu Anlatım]' Soru
