TASAVVUF TERİMLERİ
Abdal: Gezgin derviş anlamındaki sözcük, tasavvuf yolun-
da mesafe almış, ermiş kişi anlamında da kullanılır.
Âşık: Bütün benliğini Allah'a adamış, gönlünde onun dl-
şında hiçbir sevgiye yer bırakrnamış derviş.
Aşk: Allah sevgisi. Taşawufta dünyevi ve geçici olana du-
yulan aşk mecazi, Allah'a duyulan aşk ise hakiki olarak ni-
ü..j Cârth: Sevgili anlamına gelen bu sözcük, tasavwfta sem-
bolik olarak Allah İçin kullanılır.
Çile: Tarikata yeni giren müritleri nefsin arzulanndan uzak-
'aştırmak için uygulanagelen ve genellikle kırk gün süren
dünya nimetlerinden mahrumiyet dönerli.
Derviş, Mürit: Tarikata girmiş, nefsini terbiye etmekle uğ-
raşan kimse. tekke öğrencisi.
Fenafillah: Netsini ıslah ederek bütün varlığını Allah'ın var-
lığında yok etme, Allah'ın istediği kul olarak ona erme.
Hüsnümutl*: Bütün kaynağı olan Allah'ın gü-
zelIİğİ.
İnsanıkâmil: Nefsini terbiye ederek Allah'ın istediği olgun-
loğa erişrniş kişi, mükemmel kul.
Kâse, Kadeh, Câm: İçki bardağı anlamındaki bu kelime-
ler, tasavvuf şiirinde mecazi olarak içi Allah aşkıyla dolu
olan müridin kalbi anlamında kullanılır.
Masiva: İnşam AHİ) '1 haylamaktan alıkoyan dünyevi şeyler.
Meyhane (Harabat): Tasavvufi şiirde mecazi olarak der-
gâh ya da tekke anlamında kullanılır.
Pir, Mürşit, Şeyh: Tarikat büyüğü, Önderi anlamında kulla-
Saki: İçki dağıtan güzel anlamındaki kolime, tasawufta Al-
lah aşkını sunan şeyh, mürşit anlamıyla kullanılır,
Sarhoş: Mecazi olarak Allah aşkıyla kendinden geçmiş
kimse anlamında kullanılır.
Şarap: Mecazi olarak Allah aşkı anlamında kullanılır.
Tarikat: Arapça yollar anlamındaki kelime, tasavvufi an-
lamda takip edilen ekollerin her biri anlamında kullanıhr.
Tecelli: Allah'ın güç ve kudretinin, sıfat ve isimlerinin gö-
rünür hâle gelmesi demektir.
Tekko-Dergâh: Tarikata mensup olanlarm barındığı, iba-
det ve kendilerine özgü törenler yaptığı yer.
Vahdetivücut: Bütün varlıkları gölge ve geçici Ola-
rak gören tasavvuf anlayışında bu terim, varlık birliği anla-
mında Allah'ın varlığı demektir.
OINI-TASAVVUFI HALK şllRl NAZIM TURLERI
iLAHi
Kendine has ezgilerle Allah aşkını dile getiren, onu Övmek,
ona yalvarmak amacıyla söylenen şiirlerdir. Divan edebiyatın-
daki tevhit ve münacatın karşılığı sayılır. En ünlü İsmi Yunuş
Emre'dir.
Genellikle 7, 8 ve 11 'li hece kalıplarıyla yazılır.
İlahiler, herhangi bir tarikatın izini taşımayan şiirlerdir. Bu şiir-
ler; söylendiği yere, kesime veya tarikata göre farklı isimler
alır. Mevleviler İlahiye âyİn, Bektaşiler nefes, Aleviler deme,
Gülşeniler tapuğ, Halvetîler durak, öteki tarikatlar da cumhur
demektedir
ÖRNEK
Aşağıda, Yunus Emre'ye ait 8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir
ilahiden alınan dörtlük yer almaktadır, Dörtlükte "aşk, âşık, to-
cellİ" gibi tasavvuf terimlerinin kullanımına dikkat ediniz.
Aşkın âşıklar öldürür
Aşk denizine daldırır
Tecelli İle doldurur
Bana seni gerek seni
NEFES
Bektaşi tarikatına bağlı şairlerce söylenen tasavvufi şiirlerdir.
Nazım birimi dörtlüktür. Hece ölçüsünün genellikle 7'Ii, 8'Ii,
11 kalıplarıyla oluşturulur, Az da Olsa aruzla yazılanları da
vardır.
Nefes olarak adlandırılmalarının nedeni içsal duyguların ko-
nu edilmesidir.
Bektaşi tekkelerinde düzenlenen törenlerde Özel ezgilerle şeş-
lendirilİr.
Nefeslerde genellikle tasavvufi dünya görüşündeki vahdeti-
vücut ilkesi, tarikat kuralları konu edilir: Hz. Muhammed ve
Hz. Ali övülür.
