TARIM ve HAYVANCILIK
— donlu gün sayısı,
yıllık yağış miktarı,
— yağışın mevsimlere dağılışı (yağış rejimi),
— nem oranı
gibi etmenler, bitki türlerinin yetişmesini ve dağılışım doğrudan etkiler.
Yeryüzünün İklim koşullan gözönünde bulundurulduğunda, çeşitli tanın
ürünlerinin yetişmesine elverişli olan bölgeler Ekvatoral, Subtropikal ve
Orta Kuşak'ür.
Ekvatoral bölgeler, yıl boyunca yüksek sıcaklık ve nem İsteği fazla Olan
kauçuk, kahve ve kakao;
Subtropikal bölgeler yüksek bol yağış ve kurak dönem
İsteyen turunçgiller, muz, pamuk;
— Orta Kuşak ise nem isteği çok fazla olmayan orta derece sıcaklıkta
yetişebilen tahıl ve bazı meyvelerin tarımına uygun sahalardır.
b. Yerşekilleri
Yerşekjllerinin düz, az eğimli veya dalgalı olduğu alanlar tarım İçin elveriş-
ildir,
Yerşekillerinin çok engebeli olduğu sahalarda tanma uygun alanlar sınır-
Ildır. Bununla birlikte bu sahalarda toprak yeteri kadar oluşmamış ya da çok
incedir.
Arazinin çok engebeli olduğu yerlerde, tarımda makine kullanım zordur.
Bu tür yerlerde, tarım etkinlikleri büyük Ölçüde İnşan emeğine dayanır.
Dünya'da tarıma elverişli alanlar engebenin az Olduğu alüvyal ovalar ve
platolardır.
Bataklıklar ve taban SüYü seviyesinin yüksek olduğu sahalarda, bitki kökleri
sürekli suyla temas halindedir. Bu nedenle kökler, solunum yapamadıkları
için canlılıklarını kaybederek kurur. Bu tür sahalar, tarım dışı alanlardır.
e. Yükselti
Yükselti, tarımı dikey yönde sınırlayan bir etmendir. Yükselti arttıkça sıcak-
lığın azalmasına bağlı Olarak belli yükseltilerden sonra bazı tarım ürün-
terinin yetişmesine uygun sıcaklık koşulları ortadan kalkar. Bu yükselti,
enlem ve bakının etkisind göre değişim gösterir.
Belirli bir yükseltiden sonra sıcaklık koşullan, hiçbir tarım ürünün yetişme-
sine olanak vermez. Bu yükseltiye tarımın üst sınırı denir.
Tarımın üst sının, enlemin sıcaklık üzerindeki etkisine bağlı olarak,
Ekvator'dan kutuplara doğru alçalır-
Ekvator kuşağında 4000 metreye kadar tanm yapılırken, Türkiye'de 2600
metreye kadar olan sahalar, tarıma elverişlidir. Oysa kutuplara yakın keşim-
lerde deniz seviyesinde bile tanm yapılamaz.
CoğraVa 1-2 Konu An'atımh I Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Üç taraf' denizlerle çevrili "n TûrWe9de
yerşekilleri kısa mesafelerde değişir. AD
zamanda ortalama 1132 metreyle
Oldukça yüksek ve engebeli bir ülkethr.
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun
ortaya çıkardığı sonuçlardan biri de.
A) Tarımsal ürün çeşMİnİn olması
B) Tarım alanlarınm dar ve yüksek olması
C) Bam ürünlerin devlet kontrolünde
üretilmesi
D) Aym Ir bitkilerin hasat zarnanlanmn
farklı olması
E) Her bölgede tanrnü makine kulkm-
nurun yaygın olmaması
ÇÖZÜM:
Baz ürünlerin devlet kontrolünde üreülrne-
si yerşekillerinin dağhk ve ortalama yük-
şemsinin fazla olmasının bir sonucu
değildir. Örneğin tıp alanmda kullanılan
haşhaş ve dokumada kullanılan kenevir
gibi ürünler aym zananda yasal olmayan
amaçlarla kullanıldığı İçin üretimleri
devlet kontrolünde yapılmaktadır.
YANIT: C
TART ve ü-TAYVANCüLüK
d. Toprak
Toprak oluşumu, büyük Ölçüde adim koşullarına bağlıdır. Bu nedenle
toprak, *dirnden soyutlanmayacak derecede tanmı etkileyen esas unsurlar-
dan biridir.
Baki türleri, yetişme koşullarına uygun topraklarda verimli olarak yetişir.
Çülkü her bitkinin toprak İsteği farklıdır.
Yan kurak bölgelerdeki kireç oranı yüksek kestane renkli ve kahverengi
step topraklan ve yan nemli bölgelerdeki çernezyomlar, tahd tarımına
elverişli topraklardır.
Olduğu Ilıman kuşakta Oluşan topraklar yıkanmıştır. Bu toprak-
larda yıkanma nedeniyle bitki beşin maddeleri, madensel tuzlar, kireç ve
mineral oranı düşüktür. Bu topraklar üzerinde gübrelemeyle çay, findlk ve
Toprak altında yetişen yumrulu bitkiler (patates, havuç, soğan, kereviz,
şekerpancarı, turp) gevşek kumlu topraklarda verimli olarak yetişir.
e. Bitki örtüsü
Yayüzünde doğal bitki örtüsürıün dağılışı, tanm alanlarının yayılışını etkiler.
Başta Ekvatoral bölge olmak üzere, bithj örtüsünün şık olduğu alanlar,
tarımı şınwlaruthran alanlardır.
Makineli tanmn devreye girmesinden önceki dönemlerde, çayır ve orman-
IV tanm diş alanlardı. Ancak günümüzde bu alanlar tanm alanlarına
dönüştürülmektedir. Bu durum doğal dengenin bozulmasına neden olmak-
Öte yandan tarımsal ürünler, yabani bitküerin ıslah edilmesi veya aşılan-
maşıyla elde edilmiştir. Bugün yaygın olarak tükettiğimiz tanm ürünleri,
asımda yaban bitkilerin ıslah edilmesiyle tanına kazandırılmıştır.
Tarım Uygulamaları
Günümüzde tanmsd etkinlikler, modern yöntemlerle sürdürülmekle birlik-
gelenekse yöntemler Dünya'nm Önemli bir bölümünde hâlâ sürmektedir.
Tanrn alanlarmdan edilen verim, tarım uygulamalarına bağlıdır. Tanm
uygknalan İntansif (yoğun), ekstanşif (yaygın) ve kuru (nadas) tanm
Olmak üzere üçe ayrılır.
a. İntansif (Yoğun) Tarım
Tanm alaNanmn dar, buna karşın nüfus yoğunluğunun fazla Olduğu
gelişmiş ük%rdekİ uygulamadır. Bu uygulamada birim alandan en üst
düzeyde verim elde eünek amacıyla verim arttırıcı bütün yöntemler kul-
Teknoloji kullarmı yoğundu.
İklim koşullan kontrol altına alınabildiğinden, yılda birden fazla ürün elde
Üretim modan, hava olaylarında yıldan yıla görülen değişimlerden fazla
Japonya, Belçika, Hollanda, İsrail gibi nüfus yoğunluğunun fazla olduğu
ülkelerde bu uygulama yaygındır.
ÖRNEK SORU:
"Erzurum'da sıcaklık, İzmir'den daha
düşük olduğu "
şeklinde söze başlayan bir kişi, yar-
gısını aşağıdakilerden hangisiyle ta-
mamlarsa anlamlı ve doğru bir bütün
olur?
A) Erzurum'da buğday hasadı, İzmir'den
daha sonra yapılır.
B) Erzurum'da sulu tanm yapılan alan,
İzmir'dekinden daha azdır.
C) İzmir'de makineli tanm yapılan alan,
Erzurum dakinden daha geniştir.
D) Erzurum'da nadasa bırakılan alan,
İzmir'dekinden daha geniştir.
E) İzmir'de ahır hayvancılığı, Erzurum 'da-
kinden daha yaygındır.
çözüM:
Bitkilerin olgunlaşmasında en çok etkili
Olan faktör sıcaklıktır. Bu nedenle sıcakl'k
değerlerinin yüksek Olduğu yörelerde bit-
kiler daha ser/n Olan yörelere göre çabuk
olgunlaşır. Buna göre, "Erzurum'da sıcak.
İlk, İzmir'den daha düşük Olduğu İçin
şeklinde söze başlayan bir kişi yargısını
A seçeneğindeki cümle ile tamamlarsa
anlamlı ve doğru bir bütün oluşturur.
YANIT: A
CoğrzÖ'a 3-2 Konu Anlatımb / Soru Bankası
