TARİH
OSMANLI DEVLETİ'NDE İSYANLAR VE DÜZENİ KORUMA
KONU
ÖZETİ
Osmanlı Devleti, XVI ve XVII. yüzyıllarda bazı muhalif hareketlerle uğraşmak zorunda kalmıştır. Bir taraftan Avusturya ve
Iran ile savaşan Osmanlılar diğer taraftan da iç isyanlarla mücadele etmiştir. Bu isyanlar merkezde Yeniçeri, Anadolu'da
Celâli İsyanlarıdır.
CELÂLİ İSYANLARI
• Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde Bozoklu Şeyh Celâl adında bir kişi mehdilik iddiasıyla Tokat civarında isyan başlat-
mıştır.
• Bundan sonraki isyanlar, halk arasında onun adına nispetle Celâli İsyanları olarak anılmaya başlanmıştır.
• Osmanlı idaresinden memnun olmayan zümrelerin ve Şii eğilimli Türkmen grupların, Safevilerin de tahrikiyle devlete
başkaldırması şeklinde ortaya çıkmıştır.
XVI. yüzyılın sonlarından itibaren bu isyanlar, farklı bir mahiyet kazanmıştır.
• Hızlı nüfus artışı ile mevcut toprak ve kaynakların yetersiz kalması isyanın çıkmasında etkili olmuştur.
Nedenleri
• Hızlı nüfus artışından dolayı toprak ve kaynak yeter-
sizliği
• Anadolu'da işsizliğin artması
• Ağır ve keyfi vergi uygulamaları
• Timarları elinden alınan sipahilerin, topraklarını terk
eden köylülerin devletin imtiyazlı yapısına girmek is-
temeleri
Özellikleri
• Osmanlı hanedanına ve devletin varlığına karşı değil-
• Eşkıyalık şeklinde olmuştur.
• isyancılar devletten menfaat elde edince, devlete ita-
at etmişler ve devlet içerisinde görevler almışlardır.
YENİÇERİ İSYANLARI
• Yeniçeri isyanlarının çoğu İstanbul'da gerçekleşmiştir.
Sonuçları
• Tarımsal ve hayvansal ürün fiyatları yükselmiştir.
• "Büyük Kaçgun" adıyla anılan göç hareketi başlamıştır.
• Anadolu'daki sosyal düzen bozulmuştur.
• Şehirlerde asayiş sorunu ortaya çıkmıştır.
Üretimin durma noktasına gelmesi devletin vergi top-
layamamasına hazinenin para sıkıntısı çekmesine se-
bep olmuştur.
İsyancılar
Karayazıcı
• Deli Hasan
• Tavil Halil
• Kalenderoğlu Mehmet
• Canboladoğlu
• Devlet adamları arasındaki iktidar mücadeleleri ve ekonomik sıkıntılar
bu isyanların temel sebepleridir.
• Yeniçerilerin ilk isyanları Fatih zamanına kadar uzansa da XV ve XVI.
Yüzyıllarda genellikle dirayetli padişahlar tahta geçtiği için yeniçeriler
etkili olamamıştır.
• Sultan III. Murat Dönemi'nde düşük ayarlı akçe ile ulufe almak isteme-
yen Kapıkulu Askerleri isyan etmiş ve defterdar ile veziriazamın idamını
istemiştir. İstekleri yerine getirilen yeniçeriler, XVII. yüzyıl boyunca ta-
leplerini veziriazama yaptırmış hatta tahta kimin geçeceği kararında bile
etkili olmuşlardır.
TARİH - TYT-AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
131
