TARİH
BOYLARDAN DEVLETE-ıı
KONU
ÖZETİ
TÜRK DEVLET TEŞKİLATI
Orta Asya bozkırlarının elverişli alanlarında hawancılıkla uğraşan Türk boyları, kendi aralarında güçlü siyasi birlikler oluş-
turarak Asya Hun, Kök Türk ve Uygur gibi birçok Türk devleti kurmuşlardır. İlk Türk devletleri, boylar arasında birlikteliği
sağladıkları dönemlerde, güçlerinin zirvesine ulaşmıştır.
ASYA HUN DEVLETİ (MÖ 220-MS 216)
• Asya Hun Devleti tarihte bilinen ilk Türk devletidir.
• Başkenti Ötüken'dir. Bilinen ilk hükümdarı, Tuman'dır.
• Hun hükümdarları "büyüklük ve genişlik" anlamına gelen Şan-yü
(Tan-hu) ünvanını kullanmışlardır.
• Mete Han, Türkçe konuşan ve Türk soyundan olan tüm topluluk-
ları ilk kez Hun hâkimiyeti altında toplamıştır.
• Ho-han-yeh ile Çi-çi arasında taht kavgası sonucunda Hunlar,
Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı (MÖ 54).
• Doğu Hunları, Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye ayrıldılar.
• Güney Hunları Çin hâkimiyetine girdi. (MS 155)
• Kuzey Hunları ise 155 yılından sonra Moğolistan'ı boşaltmak zo-
runda kaldı.
ı. KÖK TÜRK DEVLETİ (552-630)
Umman
Den izi
ASYA HUN
şballk•
Turfan
HİNDİSTA
Ben
Cen t
ayk Gölü
• Karakurum
ÇİN
Körfezi
lgasun
Karakurum
ÇİN
Okyanus
• Tarihte Türk adını ilk defa resmî devlet ismi olarak kullanan Kök Türkler'dir.
• Bumin Kağan. Avar Devleti'ni yıkarak 552 yılında devleti kurdu.
• Mukan Kağan zamanında devlet en parlak dönemini yaşadı.
• Bumin, ülkenin batı kısmının idaresini kardeşi istemi Yabgu'ya
verdi.
• Tardu 582 yılında Batı Kök Türk Devleti'nin bağımsızlığını ilan
etti.
• Mukan Kağan'dan sonra başa geçen Taşpar Kağan'ın ölümün-
den sonra yaşanan taht kavgaları sırasında Kök Türk Devleti
sarsıldı.
• 630 yılında Doğu Kök Türk Devleti, Çinliler tarafından ortadan
kaldırıldı. Batı Kök Türk Devleti ise 630 yılında Çin'e bağlandı.
II. KÖK TÜRK DEVLETİ (682-742)
Beşballk
Turfa n
HİNDİSTA
K Denizi
0 1.000 km
ı. Kök Tu
-rk Devleti
Kök Türk
• Çin esaretine son vermek için ilk bağımsızlık isyanı 639'da Kürşat tarafından yapıldıysa da başarılı olmadı.
• Çin'e karşı Kök Türk prensi Kutluk'un çıkardğı isyan ise başarılı oldu ve II. Kök Türk (Kutluk) Devleti resmen kuruldu.
• Kutluk Kağan, devleti derleyip toplayan anlamına gelen "literiş" ünvanını aldı. Tonyukuk ise "Apa Tarkan" ünvanını
alarak bütün askerî ve idari işlerin planlanmasında Ilteriş Kağan'ın en büyük yardımcısı oldu.
• Türk tarihinin en büyük fatihlerinden biri olan Kapgan Kağan, Türk boylarını yeniden Kök Türk çatısı altında topladı.
• Kapgan Kağan'dan sonra başa geçen oğlu İnel yetersiz bulunarak tahta Kutluk Kağan'ın oğlu Bilge Kağan çıkarıldı.
Bilge Kağan'ın kardeşi Kül Tigin ise komutanlığa getirildi.
• Bilge Kağan devletin birliğini yeniden sağladı.
• Bilge Kağan'ın ölümünden sonra tahta geçen hükümdarlar ülkede birliği sağlamakta zorlandı.
• Başmil, Karluk ve Uygurlar birleşerek devlete son verdi. (742)
TARİH - TYT-AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
