Tarh
Ders Notları
küreselleşen Dünya (1990 - 1023)
KÜRESELLEŞEN DÜNYA (1990 - 2021)
A. SSCB'DE DEĞİŞİM VE SONUÇLARI
Küreselleşme; mal, hizmet ve sermayenin artan hareketliliği
sonucunda dünyadaki ekonomik bütünleşmenin toplumlar arasın-
daki iletişim ve etkileşimin ve bunlara bağlı olarak da ülke, devlet
ve milletlerin karşılıklı bağımlılıklarının artmasına denir.
1. SSCB'de Politika Değişiklikleri ve Nedenleri
Ocak 1987'de açıklık ve yeniden yapılanma programlarıyla,
komünist iktidarın tepki çeken baskıcılığını, demokratik bazı uygu-
lamalarla halk egemenliğine yaklaştırmak için "Glasnost”u, kasım
ayında ise ekonomik yapıda radikal değişikliklerle ülke ekonomisi-
ni canlandırmayı, ekonomiye yeni bir dinamizm kazandırmak için
"Perestroika”yı açıkladı.
2. SSCB'nin Dağılması
Gorbaçov, SSCB içindeki Letonya, Estonya ve Litvanya'da
başlayan bağımsızlık hareketlerine çözüm bulmak için Aralık
199Jda "Egemen Devletler Birliği Antlaşması" fikrini ortaya attı.
Buna göre, SSCB'ye bağlı cumhuriyetlerdeki bağımsızlık ilanlarına
karşı Gorbaçov'un gerekli tedbirleri almadığını düşünen ve bu ant-
laşmaya karşı olan ordu içindeki bazı komutanlar, bakanlar ve KGB
liderinin aralarında bulunduğu bir grup, 18 Ağustos 1991 günü Gor-
baçoüa karşı bir darbe yaptı,
Ortaya çıkan bu karışıklıklardan ya-
rarlanan SSCB'ye bağlı cumhuriyetlerin
tamamına yakını bağımsızlıklarını ilan
etti ve SSCB yıkıldı. Devlet başkanlığı
görevine bir süre daha devam eden
Gorbaçov, 25 Aralık 1991 'de bu göre-
vinden de istifa etti ve yerine Boris Yelt-
sin geçti.
Minaıl Gorbaçov
3. SSCB'nin Dağılmasının Doğu Avrupa'ya Etkileri
ABD ile SSCB arasında var olan "Dehşet Dengesi" sona erdi.
Bu devletlerden Çekoslovakya hiçbir çatışma olmadan "Kadife
Devrim" adı verilen bir gelişmeyle Çek Cumhuriyeti ve Slovakya
olarak ikiye ayrıldı.
NOT
Helsinki Deklerasyonuha tepki veren ilk ülke Çekoslovakya olmuştur. Milliyetçi
aydınlar tarafından imzalanan Charter 77 Bildirisi ile halk 1988'de "Ruslar,
evinize dönün!' sloganlarıyla SSCB9e başkaldırmıştır, 1989'da komünist
idareyi yıkan halk "Çekoslovak Federal Cumhuriyeti" olarak devletin adını
değiştirmiştir. Bu özgür ve dernokratik ortamda devlet, 1995 Kadife Devrimi
İle Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak İkiye ayrılmıştır, Çek Cumhuriyeti 2016
yılımla ismini "Çekya- olarak değiştirmiştir.
4. SSCB'nin Dağılmasının Dünya Güçler Dengesi Üzerine
Etkileri
1996'da Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikis-
tan'ın "Şanghay Beşlisi" adı ile kurdukları İş birliği yapılanması
2001 'de Ozbekistan'ın da katılımıyla "Şanghay iş Birliği Orgütü"
adını aldı.
B. TÜRK CUMHURİYETLERİ BAĞIMSIZ OLUYOR
1. Azerbaycan
Azerbaycan, 1918'de Mehmet
Emin Resulzade önderliğinde bağım-
salığını ilan etmesine rağmen kısa bir
süre sonra SSCB yönetimine girmiştir.
Ebulfeyz Elçibey'in önderliğinde
"Halk Cephesi" adıyla bir teşkilat ku-
ruldu. SSCBnin dağılmasından sonra
1991 'de yeniden bağ msızlığını ilan
eden Azerbaycan'ı İlk tanıyan ülke
Türkiye oldu. 1993'te Cumhurbaşkanı
Ebuffeyz *bey
olan Haydar Aliyev'in "Biz bir millet, iki devletiz." sözleri Türk -
Azeri ilişkilerine egemen olmuştur. Mehmet Emin Resulzade,
Bahtiyar Vahapzade gibi birçok ünlü şair ve yazar yetişmiştir.
Azerbaycan ile Türkiye arasında birçok ekonomik yatırım hayata
geçirilmiştir, Bunlardan biri de 2017'de açılışl yapılan Bakü • Tiflis
• Kars Demir Yolu yani yeni İpek Yolu Projesi ile Çin'den gelen yü-
kün yaklaşık 15 - 20 gün içerisinde Avrupa ülkelerine ulaşması he-
deflenmiştir.
NOT
51 Ekim 2003'ten beri ülkenin devlet başkanlığını İlhamAliyevyapmaktadır,
Dağlık Karabağ Sorunu
1985'ten sonra SSCB'deki Ç gelişmelerden faydalanan Erme-
niştan, Karabağ'ı kendisine bağlamak istemiştir, Azerilerden silahlar
toplanırken Ermenistan Meclisi bu kararnameyi kendi topraklarında
uygulamamıştır. Azerilerin tamamen silahsız kalması üzerine Kara-
bağ, Ermenistan tarafından işgal edildi, Hocalı başta olmak üzere
birçok kentte çok sayıda sivil öldürülmüş veya göçe zorlanmıştır.
NOT
26 Şubat 1992'de Ermeni güçleri bir Azerbaycan toprağı olan Hocalı köyüne
gündüz vakti girerek 106@1 kadın, 651 çocuk, 7Üi yaşlı, 574'ü erkek toplam
615 kişiyi katletti. Bu katliamdan sonra olası başka bir katliama maruz kalmak
istemeyen 1 milyona yakın Azerbaycan Türk'ü, işgal edilen topraklardan göç
etmek zorunda kalmıştır,
