Tar th
Ders Notları
İki Savaş Arası Dönemde Türkiye ve DWtya
ATATÜRK DÖNEMİ Diş POLİTİKASI
A. 1923 -1930 Arası
Lozan'dan kalan sorunlar çözülmeye çalışıldı,
DIŞ politikanın esasları:
Tam bağımsızlık
Gerçekçilik
Akılcılık
Barışçılık
1. Musul Meselesi
Lozan'da gündeme gelmesine rağmen çözümü sonraya
bırakıldı.
1924'te bu sorunu çözmek için Haliç Konferansı toplandı.
Bu konferansta Türkiye'yi Ali Fethi Okyar temsil etti.
1925'te konu Milletler Cemiyetine götürüldü,
Doğuda Suriyelilerin İngilizler tarafından silahlandırılma-
Si, Süleymaniye kentinin vurulması ve doğuda Şeyh Sait
İsyanı'nın çıkması Türkiye'nin Musul üzerindeki etkinliğini
azalttı,
1926 Ankara Antlaşması ile bu sorun çözüldü.
Buna göre, Musul İngiliz mandaterliğindeki Irak'a Hakkâri
ise Türkiye'ye bırakılacak ve Musul petrollerinin %10'u 25
seneyle Türkiye'ye verilecek gibi kararlar alındı,
NOT
Bu sorun Misakımilli'ye uygun bir şekilde çözülmemiştir.
2. Yabancı Okullar
1924E çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu sonrası Özellikle
Fransa ile sorun yaşandı, Türkiye'nin kararlı tutumu sonucu yaban-
cı okullar Türk Hükümetinin isteklerini yapmak zorunda kaldı.
3. patrikhane
Bu sorunun tekrar gündeme gelmesinin nedeni; Yunanların
patrik seçimine müdahale etmesidir, Bunun üzerine Türkiye Yu-
nanlar ile iş birliği içinde olan Patrik VI, Konstantinos Arapoğlu'nu
Sınır dışı etmiştir. Yerine Vasilioş Yeorgiadis seçilmiştir. Türkiye
Cumhuriyeti patrikliğe hiçbir zaman siyasi bır yetki vermemiştir,
4. Nüfus Mübadelesi
Yunanların İstanbul'da daha fazla Rum bırakma isteği yüzün-
den bu sorun ortaya çıktı, Sorunu derinleştiren olay ise Yunanların
Batl Trakya'da Türklerin mallarına el koymasıdır. Konu Milletler
Cemiyetine götürülse de bir sonuç alınamamıştır. Yunan Başba-
kanı Eleffiros Venizilos'un 1930'da Türkiye'ye yaptığı ziyaret sonu-
Cu "Ankara (Ahali) Antlaşması" imzalandı. Buna göre, İstanbul'a
yerleşme tarihine bakılmaksızın herkes "İstanbul Rumu" sayılarak
mübadele dışında tutuldu. Yunanlarla dostane ilişkiler 1954 sene-
sine kadar (Kıbrıs Sorunu) devam etti. Türk - Yunan anlaşması-
nın imzalanmasında İtalya'da Muşsolini liderliğinde kurulan faşist
yönetimin saldırgan ve yayılmacı politikasının getirdiği tehlike de
etkili olmuştur.
B. 1930 -1939 Arası
Dış Politikanın Esasları
• Sınırlarımızı korumak
Barışa katkıda bulunmak
1. Milletler Cemiyetine Giriş (1932)
Milletler Cemiyeti kendi kuruluş ilkelerinden vazgeçerek ilk
defa bir devleti kuruluşa üye olması için davet etti.
• Türkiye, İspanya'nın daveti ve Yunanistan'ın desteği ne
cemiyete üye oldu.
2. Balkan Antantı (1934)
1934'te İtalya, Almanya, Bulgaristan'ın tehditleri üzerine
Atina'da bir araya gelen Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya
ve Romanya arasında batl sınırlarımızı güvence altına alan
Balkan Antantı (Pakt) kurulmuştur. Bu pakta Balkan ülkesi
olmasına rağmen Bulgaristan (Ege Denizi'ne inme isteği)
ve Arnavutluk (İtalyan'ın tehdidi) katılmamıştır.
Boğazların Montrö'de Türkiye'ye verilmesinde etkili olmuş-
II. Dünya Savaşı'nın çıkması ile Önemini yitirmiştir.
