Tar th
Ders
ATATÜRK DÖNEMİ İÇ POLİTİKA
1. II. TBMM'nin Açılması (1923 - 1927)
İnkılap meclisidir.
Lozan'ı onaylamıştır.
2. CHP'nin Kurulması
İki Savaş Arasındaki Dönemde Türkiye
5. İzmir Suikastı (1926)
İlk kurultayı Sivas Kongresi'dir, Çünkü bu kongrede Anado-
lu Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Bu cemiyet
daha sonra Halk Fırkasına dönüştürüldü,
parti "9 Umde Kararları"na göre kurulmuştur.
Atatürk ilkelerinin tümünü savunmuştur.
İlk genel başkanı Mustafa Kemal'dir.
Ekonomide devletçiliği savunmuştur,
Çift dereceli seçim sistemini savunmuştur.
NOT
1946 seçimlerinde Türk siyasi tarihimde İlk defa tek dereceli seçim sistemi
uygulanmıştır.
• En uzun süre iktidarda kalan partidir.
3. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924)
• Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisidir.
• Kurucusu Kâzım Karabekir'dir. Adnan Adıvar, Refet Bele,
Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay diğer kurucularıdır.
Ekonomide liberalizmi ve tek dereceli seçim sistemini sa-
vunmuşlardır.
• Her türlü itikada (dinî görüşe) saygı gösterilmesini savun-
muşlardır, Laiklik ilkesinin kötüye kullanıldığı gerekçesiyle
Şeyh Sait İsyanı'ndan sonra kapatılmıştır.
4. Şeyh Sait Ayaklanması (1925)
• Cumhuriyet rejimini yıkmaya yönelik çıkan ilk isyandır.
• İngiltere, Türkiye ile Musul arasında tampon bir devlet kur-
durarak, Türkiye'nin Musul'a ulaşmasını engellemeye ça-
Ilştlğl için isyana destek vermiştir.
İsyanı bastıramayan Ali Fethi Okyar istifa edip yerine İsmet
İnönü gelmiştir,
• İsyan bastırılmış ve bölgedeki asayişi sağlamak amacıyla
Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmıştır, Ankara ve Diyarba-
kır'da İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur.
• İsyana destek veren Terakkiperver Cumhuriyeti Fırkası,
laiklik ilkesini kötüye kullandığı gerekçesiyle kapatılmıştır.
Eski İttihatçılar tarafından düzenlenmek istendi. Giritli Şev-
ki'nin ihbarı ile suikastçılar yakalandı. Bu olay sonrası son kez Is-
tiklal Mahkemeleri görev yaptı. Atatürk bu olay üzerine "Benim na-
çiz vücudum elbet toprak olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti
ilelebet payidar kalacaktır." demiştir.
6. Bozkurt - Lotus Olayı (1926)
Midilli yakınlarında Lotus adındaki Fransız gemisinin Bozkurt
adındaki Türk gemisini batırması olayıdır. Konu Lahey Adalet Dİ-
vanına götürülmüştür. Türkiye'yi Mahmut Esat (Bozkurt) Bey sa-
vunmuştur_ Türkiye bu davayı kazanmıştır,
7. Serbest Cumhuriyet Fırkasının Kurulması (1930)
Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci muhalefet partisidir, Bu partinin
kurulmasında ülkede tek parti (CHP) olduğu için siyasi bir rekabetin
olmaması, eleştiri ve denetim eksikliği, 1929 Dünya Ekonomik Krizi
ile birlikte krizden etkilenen Türkiye'nin bu sıkıntılarından kurtulmak
için yeni bir irade ve farklı çözümlere duyduğu ihtiyaç ve çok partili
hayata geçilmek İstenmesi etkili Olmuştur. partiyi Ali Fethi Okyar
kurmuştur. Makbule Atadan da partide görev almıştır. Ekonomide
liberalizmi ve tek dereceli seçim sistemini savunmuştur. Partinin
içine gericilerin girdiğini gören Ali Fethi Okyar partiyi feshetmiştir.
8. Menemen (Kubilay) Olayı (1930)
Derviş Mehmet ve adamlarının "şeriat isteriz" diyerek önce
iki bekçiyi sonra da olaya müdahale eden asteğmen ve edebiyat
öğretmeni Mustafa Fehmi Kubilay'ı şehit etmesi olayıdır. İsyan
bastırılmış ve sanıklar Divan-l Harpte yargılanmıştır.
Şehit Mustafa Fehmi Kubilay
Bu olay Cumhuriyet rejimini değiştirmeye yönelik çıkan İkinci
isyandır. Bu olay sonrasında Atatürk Zamanı'nda çok partili hayata
geçilmemiştir.
9. Wagon üts (Vagon Li) Olayı
Bir Fransız demir yolu şirketinde çalışan Naci Bey'in Türkçe
konuştuğu için işten çıkarılması olayıdır. Bu olay sonunda "Vatan-
deş Türkçe Konuş" kampanyası düzenlenmiştir,
