TANZİMAT EDEBİYATI ESER ÖZETLERİ
Müşahedat - Ahmet Mithat Efendi
Kişiler: Refet, Seyyit Mehmet Numan, Si-
ranuş, Agavni, Feride
Romanın esas konusu, romanın yazılma-
sıdır. Kendi yazılma hikâyesini anlatan bu
roman, anlatıcı-yazar Ahmet Mithat'ın,
çalıştığı gazeteye gitmek için bindiği bir
vapurda tesadüfen karşılaştığı kadınların
konuşmalarına kulak misafiri olmasıyla
başlar. Onları takip etmesi, gün geçtikçe
güvenlerini kazanarak hayatlarına yaklaş-
MÜŞAHEDAT
maşı, hikâyelerini dinlemesi ve dinledikleriyle sonrasında tanık
olduğu olayları birleştirerek bir roman hâline getirmesini anlatır.
Tüccarın kızı Feride Refet'le evlenmek ister, Refet kabul etmeyince
buna engel olduğunu düşündüğü AgavniVi öldürtür. Bunun üzerine
Agavni'nin arkadaşı Siranuş Müslüman olarak Refet ile evlenir.
Paris'te Bir Türk - Ahmet Mithat Efendi
Kişiler: Nasuh, Zekâ Bey, Virginie, Autrans,
Mister James Cartrisse, Gardiyanski ve Ka-
VARİSTE BİR TÜRK
liksberg
İstanbul'dan bir gemiyle Batı'yı tanımak üze-
re giden gazeteci ve yazar Nasuh'un hikâ-
yesi anlatılır. İstanbul'dan Fransa'ya giden
bir Türk'ün başından geçenleri konu edinen
roman, bir Doğulunun Batı'yı tanıması ve Do-
ğu'yu Batı'ya tanıtmasının serüvenidir. İstanbul'dan kalkan ve içinde
farklı milletlerden yolcuları bulunan bir gemide başlayan olaylar,
Nasuh'un etrafında gelişir ve Fransa'nın farklı muhitlerine taşınır.
Nasuh, gemide bilgi ve birikimleriyle Batılı yolcular arasında çok
çabuk dikkat çeker. Bu dikkatler sonrasında Batılı yolcularla sürekli
diyalog hâlinde olan Nasuh, birden Batılının merak ettiği Doğuluya
dönüşür ve Batılının Doğu hakkında merak ettiği soruların muhatabı
olur. Nasuh bu soruların hepsine yerli medeniyeti savunarak cevap
vermeye ve Batılının Doğulu ile ilgili görüşlerindeki yanlışları düzelt-
meye çalışarak roman boyunca sorumluluğunu sürdürür.
Neşteren - Abdülhak Hamit Tarhan
Kişiler: Neşteren, Hüsrev, Kabil Hükümdarı
Gazenfer
Hece ölçüsü ile yazılan ve dram türünde olan
bu oyunda, iki zorba kardeş hükümdarın
Abdülhak
Ilûmid
Tarhan
vı-ıcoı,
Sabr u Sebat - Abdülhak Hamit Tarhan
Kişiler: Raksâver, Mehmet Bey, Zehra, Esa-
dullah Dede
Düzyazı şeklinde yazılan bu oyunun temelinde
aşk vardır. Kafkasyalı olup bir konağa satılan
Çerkez kızı Raksâver ile Mehmet Bey arasında-
ki aşk, oyunun konusunu oluşturur. Edirne'de
başlayan aşk Filibe, Paris ve İstanbul'da çeşitli
hayat öyküleriyle birleşip devam eder. Uzun
maceralardan sonra evine dönen Mehmet
âmi
kavgaları işlenir. Hükümdarlardan biri halk
tarafından sevilmekte diğeri sevilmemektedir.
İki baskıcı kardeş hükümdarın kavgalarının
yer aldığı eserde yazar, zalim bir hükümdara
başkaldırmayı anlatır. Neşteren, Kabil Hü-
kümdarı Gazanfer'in kızıdır. Şah'ı öldüren Hüsrev ise Neşteren'le
aşk yaşar ve evlenir. Babasının ölümünü kabullenemeyen Neşteren,
evlendikleri gece kendini zehirler, Hüsrev ise buna dayanamayarak
hançeriyle intihar eder.
Bey'i gören yaşlı babasının kalbi dayanamaz, adam heyecandan
ölür. Mehmet, babasının satın aldığı Gülfeşan adındaki cariyenin,
beş yıldır izini kaybettiği sevgilisi Raksâver olduğunu görünce çok
mutlu olur. Sabır ve sebat, iki sevgiliyi birbirine kavuşturmuştur.
Oyunda aynı zamanda Rumeli köylülerinin gündelik hayatlarıyla ilgili
realist sahnelere ve çok sayıda atasözü ile deyimlere yer verilmiştir.
353
