T.C. MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞI
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI
İslamiyet Öncesi - Geçiş Dönemi
AYT
ADIM
Eski Türkçeden "Közden yırarsa könülden yeme yırar." sözü
günümüze "Gözden ırak Olan gönülden de ırak Olur." şeklinde
gelmiştir. Bu sözler özlü sözlerdir. Toplumun yaşama bakı-
Şını gösterir. Divan edebiyatında bu tür sözlere "irsalimesel"
denir.
Bu parçadaki sözlerin Eski Türkçedeki ve günümüzdeki
karşılığı, aşağıdakilerin hangisinde şırasıyla verilmiştir?
A) Sagu - ağıt
C) Sav - atasözü
B) Koşuk - koşma
D) Sav - destan
2.
3.
E) Sagu - atasözü
Tokuz Oguz begleri budunu bu sabımın etgüti eşid katıdgı
tıngla:
Ilgerü kün togşlkka birigerü kün ortasıngaru kurıgaru kün ba-
tısınga yırıgaru tün ortasıngaru anda içeri budun kop manga
körür. Bunca budun kop ittim. Ol amtı anyıg yok. Türk kağan
Ötüken YIŞ olursar İlte bung yok.
Eski Türkçe Dönemi'ne ait Olan, edebiyatımızda pek çok
alanda ilkleri temsil eden bu eser aşağıdaki alfabelerden
hangisi İle yazılmıştır?
4.
5.
A) Arap
D) Kiril
Türlüg çeçek yarıldı
Barçan yadım kerildi
Uçmak yeri körüldi
B) Göktürk
E) Latin
C) Uygur
Tümlük yana kelgüşüz
(Rengârenk çiçekler açıldı
İpek yaygılar serildi
Cennet yeri görüldü
Soğuklar artık gelmez.)
Bu dizelerle İlgili,
I. Batı etkisindeki Türk edebiyatına ait bir nazım biçimidir.
II. Uyak düzeni "aaab” biçimindedir.
III. Nazım biçimi koşuktur.
IV. Zengin uyak vardır.
yargılarından hangileri doğrudur?
üküş sözleme söz birer sözle az
tümen söz tügünin bu bir sözde yaz
(Sözü çok şöyleme, şırasında ve az şöyle; binlerce söz dü-
ğümünü bu bir sözle çöz.)
Bu dizeler Kutadgu Biligln aşağıdaki özelliklerinden hangisi-
örnek olabilir?
A) Nasihatname özelliği taşır.
B) Türk tarihi açısından önemlidir.
C) İslami geleneğin etkileri görülür.
D) Karahanlllar Dönemi'nde yazılmıştır.
E) Arapça ve Farsça sözcüklere yer verilmiştir.
• Ben onların ülkelerini ve bozkırlarını inceledim; Türk,
Türkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma ve Kırgızların lehçelerini ve
kafiyelerini öğrendim. Zaten ben onların, dilde en doğrUYU
bilenlerinden, anlatımda en açık olanlarından, akılca en yet-
kinlerinden, soyca en köklülerinden, mızrakta en İyi atıcıların-
danım. Böylece her boyun dili bende en mükemmel şeklini
buldu. Sonra bu kitabı en iyi şekilde düzenleyerek yazdım.
Yüce Allah'ın yardımına sığınıp kitabımı diye adlandıra-
rak ortaya koydum.
• Geçiş Dönemi'nin edebî eser niteliği taşıyan ilk ömeğidir.
Aynı zamanda İslamiyet'in etkilerinin görüldüğü ilk eserdir.
1069'da Yusuf Has Hâcİp tarafından yazılan ve Karahanll
Hükümdârı Tabgaç Buğra Han'a sunulan m-, insanlara hem
bu dünyada hem de ahirette mutlu olmanın yollarını göster-
meyi amaçlamaktadır.
• Dinî-ahlaki içerikli öğretici bir eşerdir. İslam dininin etkisiyle
eserde Arapça-Farsça birçok kelime kullanılmıştır. İslamiyet
etkisindeki Türk edebiyatının, İslam inançlarını telkin eden İlk
eseri olması yönüyle de önemli bir yere sahiptir.
Yukarıda açıklamaları yapılan Geçiş Dönemi eserleri
hangisinde sırasıyla verilmiştir?
B) I ve III
C) II ve III
D) ııveıv
E) III ve ıv
A)
B)
C)
D)
E)
Diyânu Lugğtj't- Türk - Atabetü7 Hakâyık - Djyğn-l Hikmet
Kutadgu Bilig - Atabetü'l Hakây/k - Divânu Lugâti't- Türk
Kutadgu Bilig - Divânu Lugâti't-Türk - Atabetü'l Hakâyık
DiyĞnu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig - Divân-ı Hikmet
Atabetü'l Hakâyık - Divânu Lugâff't- Türk - Kutadgu Bilig
59
