T a Rih
: İki ya da daha çok devletin karşı-
Olarak üstlendikleri yükümlülüklerin yazıya
geçirilerek onaylanmasıyla oluşan belgedir.
ATEŞKESMAKIŞMA-MÜTAREKE : Barış imza-
lanıncaya kadar silâhların terki anlamına gelir.
Ancak çarpışmalar sırasında yaralıları toplamak
gibi insancıl sebeplerle de kışa süreli bırakışma
veya ateşkes anlaşmaları yapılabilir.
KÜLTÜR : Kültür, bir İnşan topluluğunun belli bir
zaman içinde her alanda ürettiği rnoddî•manevİ
bütün değerlerin toplamıdır. Bir birey veya top-
luluğun yaşam tarzını biçimlendiren örf, adet,
gelenek ve görenek ile alışkanlıklar, davranışlar
ve inançlar toplamı. Bu bakımdan ekonuni, bİ•
lim, sanat, din alanlarındaki her türlü değer kül-
tür kavramı içindedir. Yeryüzünde beşeri hayatın
başlangıcından bu güne kadar insanoğlu tara-
fından öretilmiş olan herşey.
UYGARLIK-MEDENİYET : Değişik coğrafyalarda
yaşayan insanların ürettikleri bilgi, teknoloji, ya-
p, kurum, İnanç, sanat eseri, vb. nwddi-rnanevi
ürünlerin belirli bir zaman kesitindeki genel adi.
Eğer kültür, yerleşik düzene geçerek kentleşmiş
toplumlarda üretiliyorsa ve belli toplulukların bu
tür kültürleri arasında büyük benzerlikler varsa,
o takdirde "uygarlık" söz konusudur. Yazının
İcadı, hayvanların evcilleştirilmesi, tanm ve yer-
leşik hayata geçişle başlayan İnsanlığın gelişim
CUMHURİYET : Egemenliğin halka Olduğu
devlet yönetim biçimidir. Tarihsel olarak İlk kez
MÖ: 509 yılında Roma Devleti'nde görülmüştür.
Ancak Roma Devleti'nin yönetimi Köleci Curnhu-
riye' biçimindedir, Ortaçağ'da ve Yeniçağ'da
Venedik ve Ceneviz gibi tüccar İtalyan devlelle-
rinde de uygulanmıştır. Çağdaş anlamda ulusal
egemenliğin ve demokrasinin tam olarak uygu-
Iondlğl İlk laik cumhuriyet yönetimi ABD'de
rulmuştur.
YASAMA MECLİSİ : Yasaları yapmak ya da de-
ğişfirmek gücüne sahip devlet organıdır. Demok-
ratik toplumlarda ülkelerde yasama organının
üyeleri seçimle bu göreve gelir. Bazı toplumlar-
da hükümdarlar tarafından atanırlar ya da ve-
K a VRRML6R1
raşe' yoluyla bu yetkiyi or-
gammn görevleri arasında Anayasaya hiAüm-
ler eklemek, var Olan çıkwıp değiştir-
mek, hükümeti ve kurvrrhnnı
lemek de vardır.
TANRI•K2AL : Kendisinde tanrısd güç gören
aldıkları ijnvcmbr
: Hem kral de din
Sümer kranumın ünvanl
KENT DEVLETİ-SITE.NOWPOLE : Eskiçağda bir
şehirde oluşturulan küçük
MİLLİYETÇiLjK.ULUSÇULUK : Mildine ait olan
bütün değerlere sahip çıkım, onları korum ve
yücelhne anbyışldır.
IRKÇILIK : Başka milelleri ve onlara ait
ri küçük görme esasına dayanan i&oloii.
DEMOKRASİ : Bir yaşamın her olanın-
da tam bir özgürlüğün uygulanrnası ve toplum-
sal eğilimlerin fophım yönetimine yansırnasıdır.
ULUS-MILLI DEVLET : Sınırlan içerisirde ağırlıklı
olarak tek bir ulusun yaşadığ toprak parçası
üzerinde kurulrrwş olan, bağımsız bir yönetimi
devlet. Tek tek din, etnik köken,
tek bayrak, tek İdeoloji, hafta bozan parti gi•
bi sembollerle karakterize edilen, 1789 Fransız
devrimind«ı sonra yaygınlık kazanmış, sınırlan
vatandaşına İstediği gibi
ancak küreselleşme süreciyle
çoğulculuk, İnşan haklan, çifte vatandaşlık, ser-
ticaret, bölgesel entwasyon, ve
İşgücünün serbest dolaşımı İle İnşan haklan
uluslararası gibi
gulann Öne çıkmasıyla Yüzyılın sonlann&
aşınmaya başlayan siyasal örgütlenme biçimi.
SOSYAL DNLET : Devlete, ekonomik ve sosyal
alanlarda planlama, &zenleme ve gerekhğinde
aktif müdahale işlevi yükleyen, çer-
çevede bireykre sosyal güvenlik ve adalet sağ-
geriştiriHği devl"ir.
: Toplumsal yaşarnda kişilerin birbirle-
ve toplumla Olan ilişkilerini düzenleyen,
gücüyle
bütünüdür.
OLİGARŞİ :Bİr toplumu, tcplumu Sl-
ruflardan birinin
Mil] -ULUSAL BAĞIMSIZLIK: Devlet, toplumsal
kesim veya ulus ölçeğinde, sahip olduğu iktida-
nn wekfrdİğİ kararkrı kendisinin alabilmesini
mihnkün kıl«ak biçinde, başka güçlerin deneti-
minden kurtulma. Başkalarına bağımlı olmama
MIUI-ULUSAL EGEMENLIK(IRADE-HAKIMIYET) :
Bir Ne sınırlan İçinde yaşayan ve belirli bir mil-
kimliği insanların belirli noktalarda
siyasal eğilim ve
söz konuşu iradenin seçilen
tqlandığl meclislerde tecelli eniği
ve bu yüz&n meclislerin nihai karar mercii ol-
kabul amir. Egemenlik, hakimiyete ve ka-
rm yetkisine sahip oha hali.Bu halk elin-
de İse nüllİ egan«ılik, kişi dindeyse kişi ege-
menliği konusudur.
SKOLASTİK : Ortaç« dinsd asehsidir. Skolas-
tik &jşünce Orhçcğ% kaplar. dij-
&ici niteliği
bir kişisd görüş, kuşku ve kurda-
İzin En küçük çıkışa cesaret
şi&etli biçirnde cemlandınhr.
HÜMAMZM : Ortaçağ'ın sonlarında batıda İlk-
çağlı miden canlandırarak Rönesans dönanini
başhan Hoşgörü ile şekillenen ve ki-
şisd v«llğa kesin özgürlük tanıyan bir akmdır.
DEREBEYLİK : F"dizrnin siyasal v; Ğplümsal
ÖzeffiHe, Ortaçağda görülen bir biçimi-
Toprak kölesinin emeğine dayalı toprak
c*dlğlntn müM•efindeki yerel
büyük oranda yürütme ve
yargı yetkisine sahip
ANAYASAL KRALLIK.MEŞRUTIYET : Hükümda-
ve hükümdarın da bu yasalara de
çıkan biçimidir.Cumhuriyef yöneti-
mine barışçı yoldan geçişin ilk adımı sayılır. YÖ-
neticİİerİn güç kullanma yetkilerinin anayasa hü-
kümleriyle sınırlandığı yönetim biçimi. Hak ve yet-
kilerin ancyasa tarafından belirlendiği, kral ya da
hareket alanının parlamento tarafın-
dan sınırlandırıldığı ve yetkilerin krallık ile prla-
mento arasında paylaşıldığı yönetim biçimi.
AYAN : Osmanlı Devleti'nde XVIII. Yüzyıl'dan
itibaren güç kazanmaya başlayan yerel ege-
menlerin yarı resmi Dirlik sisteminin
zulmasından sonra devletin, asker ve vergi top-
lama işlerini üstlenen bu kişiler zamanla güç ka•
zandılar. Kazanıbn bu güç, bir süre sonra aile-
lere ve soylara da yansırnaya başladı. padişah
II. Mahmut (1808 • 1839 ) zamanında, 1808 yı-
İmda devlet ayanların varlığını imzalanan Se-
ned-İ İttifak İle onayladı. Daha sonra güçleri ki-
Olarak padişahın en güvenilir unsurları haline
geldiler.
AYAN MECLİSİ : Osmanlı İmparatorbğu'nda
üyeleri pdişah tarafından atanan meclis ( senato )
MECÜS-I MEBUSAN:1877-1878, 1908-1912,
ve Osmanlı Devle•
ti'nde yasama görevini yürüten iki meclisten
şan parlamentodur. Bu parlamentonun varlığı
Osrnanlı Devlet yapısına meşruti bir özellik ka-
zandırmıştır.
FEDERAL SİSTEM-FEDERASYON : Eyalet adı
rilen devletçiklerin merkezi bir otorite etrafında
toplanmasıyla meydana gelen, idare ve devletler
hukuku bakımından modem siyasal ihtiyaçlara
cevap verebilen birleşik devlet tipi. Federal dev-
let sisteminde içişleri, anayasa tarafından yetki-
nin federasyona üye devletler ve federal devlet
arasında bölüştürülmesi; dışişleri de yetkinin yal-
nızca federal devletin elinde bulundurulması şu-
refiyle yürütülür. Bu yapıdaki devletlere en İYİ Ör-
nek Almanya ve ABD 'din
MONARŞİ-KRALUK: Dinsel Veya şernb01İk Öne-
me sahip olanlar da dahil tüm yetkilerini ( Yasa-
rna, Yürütme, Yargı ) elinde bulunduran bir lider
tarahndan yönetilen devlet biçimidir. Siyasal
güç ve yetki, kimseye karşı sorumlu olmayan li-
elindedir. Bu kişi hükümdardır. ( Kral, Şah,
